“Onder de golfbaan ligt een ramp: het verhaal van de Coupépolder”
Foto: Ter illustratie
Wat tegenwoordig oogt als een rustige golfbaan, is in werkelijkheid een van de bekendste vervuilde bodemlocaties van Nederland. Onder de grasvelden van Coupépolder, waar nu Golfclub Zeegersloot ligt, bevindt zich een oude vuilstort met mogelijk grote hoeveelheden chemisch afval. De geschiedenis van de polder bestaat uit illegale dumpingen, politieke discussie en blijvende zorgen over de gezondheidseffecten.
Van polder tot vuilstort
De Coupépolder ontstond na de aanleg van het Aarkanaal in 1825. Pas ruim een eeuw later veranderde het karakter van het gebied drastisch. Vanaf 1959 gebruikte de Gemeente Alphen aan den Rijn de polder als gemeentelijke vuilstortplaats.
In de jaren zeventig groeide de locatie uit tot een regionale stort waar afval uit een groot deel van Zuid-Holland werd aangevoerd. In een tijd waarin milieuregels nog beperkt waren, konden bedrijven relatief eenvoudig afval laten verwerken.
Mogelijk tienduizenden vaten chemisch afval
Het schandaal barstte in 1988 los toen bekend werd dat er niet alleen huisvuil en bouwafval lag, maar ook grote hoeveelheden chemisch afval. Kranten meldden destijds dat er mogelijk tot 100.000 vaten met giftige stoffen waren gedumpt, mogelijk zelfs meer.
Volgens omwonenden en activisten zouden in de polder onder meer stoffen als benzeen, xyleen en zware metalen zoals koper en zink liggen. De dumpingen zouden vaak ’s nachts zijn gebeurd en slecht zijn gedocumenteerd.
Onrust bij omwonenden
De onthullingen zorgden eind jaren tachtig voor grote onrust in omliggende wijken, waaronder Ridderveld. Bewoners maakten zich zorgen over mogelijke gezondheidsrisico’s.
Sommigen meldden vreemde geuren en warmteverschijnselen in koude nachten, wat volgens critici kon wijzen op chemische reacties onder de grond. De berichten leidden tot paniek en discussies over mogelijke verhuizingen.
Kritiek op rol van overheid
Naast milieuzorgen kwam er ook kritiek op de rol van bestuurders en toezichthouders. Volgens lokale criticus en historicus Herman Gerritsma is er jarenlang onvoldoende opgetreden tegen mogelijke illegale dumpingen. Hij spreekt zelfs van decennia van bestuurlijk falen rond de polder.
Hoewel verschillende onderzoeken volgden, leidde het strafrechtelijk onderzoek uiteindelijk slechts tot de veroordeling van één afvaltransporteur. Veel andere mogelijke betrokken bedrijven konden niet worden vervolgd, onder meer door ontbrekende administratie.
Sanering door isolatie
Na de onthullingen werd besloten de vervuiling niet volledig uit te graven, maar te isoleren. Rond het vervuilde gebied werden damwanden geplaatst, daarboven kwam een dikke laag klei en grond. Ook werden drainage- en pompsystemen aangelegd om mogelijk vervuild water te controleren.
Op de afgedekte stort werd later een golfbaan aangelegd, wat destijds al tot discussie leidde.
Nazorg en juridische strijd
In 2022 werd een nieuw nazorgplan vastgesteld om de vervuilde bodem blijvend te monitoren. Gerritsma vocht dat plan juridisch aan, maar de Raad van State verklaarde zijn bezwaren in 2024 ongegrond. Hij overweegt nog verdere stappen bij Europese instanties.
De nazorg bestaat onder meer uit monitoring van grondwater en controle op zware metalen en andere verontreinigende stoffen.
Geen bewezen gezondheidseffecten
Volgens beschikbare onderzoeken is tot nu toe geen direct verband aangetoond tussen de vervuiling in de Coupépolder en verhoogde ziekte- of kankerincidentie in de omgeving. Officieel erkende slachtoffers zijn er niet.
Toch blijft er discussie bestaan over mogelijke langetermijneffecten. Sommige deskundigen noemen dergelijke locaties “chemische tijdbommen”, omdat gezondheidsrisico’s zich pas na lange tijd kunnen manifesteren.
Discussie blijft bestaan
Critici vinden dat de huidige sanering onvoldoende is. Zij wijzen erop dat regenwater mogelijk nog steeds kan doorsijpelen en dat monitoring zich slechts op een beperkt aantal stoffen richt.
Hoeveel chemisch afval er precies in de polder ligt, blijft bovendien onzeker. Schattingen lopen uiteen van tienduizenden tot mogelijk 200.000 vaten.
Ondanks het rustige uiterlijk van de golfbaan blijft de Coupépolder daarmee een beladen plek in de lokale geschiedenis: een symbool van een periode waarin milieuregels beperkt waren en de gevolgen van afvaldumping pas jaren later zichtbaar werden.
Gezondheidsrisico’s van stoffen die in de Coupépolder zijn aangetroffen
Onder de grond van de Coupépolder liggen verschillende chemische stoffen die in het verleden met afval zijn gestort. Deskundigen benadrukken dat gezondheidsrisico’s sterk afhangen van blootstelling, concentratie en duur van contact. Omdat het afval tegenwoordig is afgedekt en geïsoleerd, is directe blootstelling voor omwonenden volgens onderzoeken beperkt.
Hieronder een overzicht van enkele stoffen die in onderzoeken en rapportages worden genoemd.
Xyleen
Xyleen is een organisch oplosmiddel dat veel wordt gebruikt in onder meer verf, lak en chemische productie.
Gezondheidsrisico’s bij kortdurende blootstelling
-
Hoofdpijn, duizeligheid en vermoeidheid
-
Irritatie van huid, ogen, neus en keel
-
Misselijkheid
Bij langdurige blootstelling
-
Mogelijke schade aan lever en nieren
-
Effecten op het zenuwstelsel, zoals trillingen (tremoren) en concentratieproblemen
-
Mogelijke ademhalingsklachten bij langdurige hoge concentraties
Xyleen verdampt relatief gemakkelijk en kan via inademing in het lichaam terechtkomen. De afdeklaag op de Coupépolder is juist ontworpen om verdamping van dergelijke stoffen te beperken.
Koper (Cu)
Koper is een metaal dat van nature voorkomt en in kleine hoeveelheden essentieel is voor het menselijk lichaam. Bij hoge concentraties kan het echter schadelijk zijn.
Mogelijke effecten bij hoge inname
-
Misselijkheid, braken en diarree
-
Schade aan lever en nieren
-
In extreme gevallen lever- en nierfalen
Langdurige blootstelling
-
Kan leiden tot lever- en nierschade
-
Komt meestal alleen voor bij langdurige blootstelling aan hoge concentraties, bijvoorbeeld via vervuild water of stof.
Zink (Zn)
Zink is eveneens een essentieel mineraal voor het lichaam, maar overmatige blootstelling kan gezondheidsproblemen veroorzaken.
Kortdurend contact
-
Meestal milde klachten
-
Irritatie van ogen, huid en luchtwegen
Langdurige hoge blootstelling
-
Maag- en darmklachten
-
Mogelijke effecten op lever en nieren
-
Verstoring van de balans van andere mineralen in het lichaam, zoals koper en ijzer
Volgens beschikbare onderzoeken rond de Coupépolder is tot nu toe geen direct verband aangetoond tussen deze stoffen en specifieke ziektegevallen bij omwonenden, al blijft monitoring van bodem en grondwater onderdeel van het nazorgbeleid.
