Kan Relus Breeuwsma nog met gezag aanblijven als wethouder?
Er zijn affaires die eindigen met een rechterlijke uitspraak. En er zijn affaires die, ongeacht de juridische uitkomst, diepe sporen nalaten in het openbaar bestuur. De kwestie rond wethouder Relus Breeuwsma en voormalig wethouder Anouk Noordermeer behoort zonder twijfel tot die laatste categorie.
Ruim een jaar hield deze zaak Alphen aan den Rijn in haar greep. Niet alleen de direct betrokkenen, maar ook de gemeenteraad, het college, ambtenaren en uiteindelijk de inwoners werden meegezogen in een bestuurlijke crisis die zijn weerga nauwelijks kent in de recente Alphense geschiedenis. Het Openbaar Ministerie besloot uiteindelijk de zaak te seponeren wegens onvoldoende wettig en overtuigend bewijs. Noordermeer legde zich daar niet bij neer en startte een artikel 12-procedure om het gerechtshof te vragen het OM alsnog opdracht te geven Breeuwsma te vervolgen. Daarmee is de juridische kous nog niet af. De politieke vraag ligt echter op een heel ander vlak.
De affaire begon in april 2025, toen bekend werd dat Anouk Noordermeer, kort nadat zij als VVD-wethouder was teruggetreden, aangifte had gedaan tegen haar voormalig collega Relus Breeuwsma van het CDA. Pas na het sepot werd duidelijk wat de kern van haar aangifte was. Volgens Noordermeer had Breeuwsma tijdens een incident in het gemeentehuis zijn vlakke hand op haar borsten gelegd. Breeuwsma heeft vanaf het eerste moment iedere verwijtbare gedraging ontkend. Tijdens het onderzoek werden meerdere getuigen gehoord. Volgens het OM ondersteunden die verklaringen de aangifte onvoldoende. Diverse getuigen verklaarden dat zij zagen dat Breeuwsma de jas of schouders van Noordermeer had aangeraakt. Daarom concludeerde justitie dat onvoldoende bewijs bestond om de zaak met kans op een veroordeling aan de strafrechter voor te leggen. Dat is een juridische beoordeling, geen rechterlijk oordeel over schuld of onschuld. Juist daarom heeft Noordermeer gebruikgemaakt van haar wettelijke recht om een artikel 12-procedure te starten.
Wat misschien nog wel het meest opvalt, is de enorme bestuurlijke schade die de affaire heeft aangericht. Meer dan een jaar verkeerde Alphen aan den Rijn in onzekerheid. Meerdere keren stelde het OM zijn beslissing uit omdat aanvullende onderzoekswensen werden ingewilligd en extra getuigen moesten worden gehoord. Intussen bleef de affaire als een donkere wolk boven het gemeentehuis hangen. De politieke verhoudingen kwamen zwaar onder druk te staan, het college verloor onderling vertrouwen en de gemeenteraad kon nauwelijks inhoudelijk reageren zolang het strafrechtelijk onderzoek liep. Waarnemend burgemeester Erik van Heijningen moest vooral proberen de rust terug te brengen. Zelfs de benoeming van een nieuwe kroonbenoemde burgemeester werd met ongeveer een jaar uitgesteld omdat eerst bestuurlijke stabiliteit moest terugkeren. Daarnaast werd onderzoek gedaan naar de omgangsvormen binnen het gemeentebestuur. Dat zijn geen kleine gevolgen; dit was geen incident dat zich beperkte tot twee bestuurders, maar een kwestie die het functioneren van de hele gemeente raakte.
Misschien is dat wel het meest tragische van deze affaire: niemand heeft gewonnen. Niet Anouk Noordermeer, niet Relus Breeuwsma, niet hun gezinnen, niet de gemeenteraad, niet de ambtelijke organisatie en zeker niet de inwoners van Alphen aan den Rijn. Ruim een jaar lang ging het nauwelijks over woningbouw, bereikbaarheid, veiligheid of leefbaarheid. Het ging over aangiftes, getuigenverklaringen, uitgestelde beslissingen en politieke spanningen. Dat doet iets met het vertrouwen van inwoners. Steeds vaker ontstaat het beeld dat het gemeentehuis vooral met zichzelf bezig is. Of dat beeld volledig terecht is, is bijna niet meer relevant; in de politiek is vertrouwen minstens zo belangrijk als de feiten.
Het is begrijpelijk dat Breeuwsma opgelucht reageerde op het besluit van het OM. Na ruim een jaar onzekerheid zal dat voor hem en zijn gezin ongetwijfeld een opluchting zijn geweest. Maar een sepot is geen politieke vrijbrief. Een bestuurder kan strafrechtelijk niet worden vervolgd en toch politiek beschadigd zijn. Dat klinkt misschien hard, maar zo werkt openbaar bestuur. In Nederland zijn vaker bestuurders afgetreden zonder ooit strafrechtelijk te zijn veroordeeld, simpelweg omdat het vertrouwen in hun functioneren ter discussie stond. Politieke verantwoordelijkheid ligt nu eenmaal hoger dan strafrechtelijke aansprakelijkheid.
Daarmee komt de belangrijkste vraag op tafel: kan Relus Breeuwsma nog met voldoende gezag functioneren als wethouder? Niet of hij schuldig is; daar gaat uiteindelijk de rechter over als het ooit tot een strafzaak komt. De vraag is of hij nog het vertrouwen kan uitstralen dat bij zijn ambt hoort. Iedere keer dat hij spreekt over integriteit, sociale veiligheid of goed bestuur, zal deze affaire opnieuw worden genoemd. Dat is misschien niet eerlijk, maar het is wel de politieke realiteit. Een wethouder vertegenwoordigt immers niet alleen zichzelf, maar het gemeentebestuur als geheel.
Ook de gemeenteraad heeft hierin een verantwoordelijkheid. Tot nu toe hebben veel partijen zich begrijpelijk terughoudend opgesteld zolang het strafrechtelijk onderzoek liep. Maar na ruim een jaar mag de raad zichzelf afvragen hoe lang deze kwestie het functioneren van het gemeentebestuur nog mag blijven bepalen. Hoe lang blijft Alphen aan den Rijn landelijk bekend vanwege bestuurlijke conflicten? En wanneer wordt de politieke discussie losgekoppeld van de juridische procedure? Dat zijn legitieme vragen, want de gemeenteraad gaat niet over strafrecht, maar over vertrouwen.
Ook het Openbaar Ministerie ontkomt niet aan kritische vragen. Uiteraard verdient iedere zaak een zorgvuldig onderzoek, maar ruim een jaar onzekerheid heeft de bestuurlijke schade alleen maar vergroot. Geruchten kregen vrij spel, bestuurders konden nauwelijks reageren en het vertrouwen in de lokale politiek brokkelde verder af. Zelfs ervaren raadsleden plaatsten vraagtekens bij de uitzonderlijk lange duur van het onderzoek. Die kritiek is begrijpelijk.
Hoe de artikel 12-procedure uiteindelijk ook afloopt, Alphen aan den Rijn zal verder moeten. Dat begint met het erkennen van de schade die deze affaire heeft aangericht. Niet alleen persoonlijk, maar vooral bestuurlijk. Vertrouwen komt te voet en gaat te paard. Dat vertrouwen heeft een forse deuk opgelopen. De inwoners verdienen een gemeentebestuur dat weer bekendstaat om visie, samenwerking en resultaten, niet om een bestuurlijke crisis die meer dan een jaar de politieke agenda beheerste. Welke uitkomst de juridische procedure uiteindelijk ook krijgt, één ding staat vast: de rechtszaak zal ooit eindigen, maar het herstel van vertrouwen zal veel langer duren.
Xaverio.
