Alphen wil in 2035 meer toeristen laten overnachten: grote plannen voor groen, water en Romeinse historie

Alphen aan den Rijn wil zich de komende jaren ontwikkelen van een gemeente waar bezoekers vooral een dagje naartoe gaan, tot een volwaardige toeristische bestemming waar mensen langer blijven overnachten. Meer bijzondere accommodaties, nieuwe fiets-, wandel- en vaarroutes, een betere ontsluiting van recreatiegebieden en het beleefbaar maken van de Romeinse geschiedenis moeten daarbij helpen. Het college heeft de Agenda Recreatie & Toerisme 2035 vastgesteld. De centrale boodschap: Alphen kiest voor ‘groei met betekenis’, waarbij toerisme niet alleen geld moet opleveren, maar ook de leefomgeving van inwoners moet versterken.

De gemeente heeft haar ambities voor recreatie en toerisme vastgelegd in de nieuwe Agenda Recreatie & Toerisme Alphen aan den Rijn 2035. De agenda moet richting geven aan toekomstige ontwikkelingen en vormt een kader voor projecten en initiatieven op het gebied van recreatie, toerisme, economie, natuur, cultuurhistorie en leefbaarheid.

Volgens het gemeentebestuur heeft Alphen aan den Rijn al een sterke uitgangspositie. De gemeente ligt midden in het Groene Hart en beschikt over een gevarieerd landschap met water, natuur, cultuurhistorie en verschillende toeristische trekpleisters. Toch ziet het college dat het bestaande aanbod nog onvoldoende als één samenhangende bestemming wordt gepresenteerd.

Vooral het aanbod aan overnachtingsmogelijkheden blijft achter bij de mogelijkheden. Veel bezoekers komen voor een dagje uit, maar overnachten vervolgens buiten de gemeente. Dat wil Alphen veranderen.

Van dagje uit naar meerdaagse bestemming

De ambitie voor 2035 is duidelijk: Alphen aan den Rijn moet een actieve verblijfsbestemming in het Groene Hart worden. Bezoekers moeten niet alleen een attractie bezoeken, maar worden verleid om langer te blijven, meerdere locaties te ontdekken en ook de dorpen en het buitengebied te verkennen.

Daarvoor wil de gemeente inzetten op vier hoofddoelstellingen:

• Een volwaardige verblijfsbestemming: meer mogelijkheden om te overnachten en een betere verbinding tussen accommodaties en dagrecreatieve voorzieningen.

• Een uitstekende leefkwaliteit: recreatie en toerisme moeten bijdragen aan een gezonde, groene en aantrekkelijke leefomgeving voor inwoners.

• Een herkenbare identiteit en trots: de bijzondere kenmerken van Alphen aan den Rijn moeten beter zichtbaar worden, zodat inwoners zich meer met hun gemeente verbonden voelen.

• Krachtige samenwerking: gemeente, ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere partners moeten gezamenlijk aan de toeristische toekomst werken.

De ambities sluiten aan bij het coalitieakkoord 2026-2030. Daarin wordt onder meer ingezet op meer overnachtingsmogelijkheden, een betere spreiding van bezoekers en toerisme dat bijdraagt aan een groenere, schonere en prettigere leefomgeving.

De ABBA-iconen als toeristische basis

Een belangrijke rol is weggelegd voor de zogenoemde ABBA-iconen: Archeon, Boskoop, Bentwoud en Avifauna. Samen met Park Zegersloot en de Molenviergang bij Aarlanderveen vormen zij volgens de agenda belangrijke onderdelen van het toeristische verhaal van Alphen aan den Rijn.

De gemeente wil deze locaties nadrukkelijker met elkaar verbinden. Het gaat niet alleen om de afzonderlijke attracties, maar juist om de routes, voorzieningen en activiteiten die een bezoek aan meerdere plekken aantrekkelijk maken.

Alphen beschikt over ongeveer 3.600 hectare natuur- en recreatiegebied. Daarnaast zijn er fiets-, wandel- en vaarroutes, waterrecreatie op onder meer de Zegerplas, de Oude Rijn en de Gouwe, culturele voorzieningen en evenementen.

De gemeente wil deze bestaande kwaliteiten beter benutten. Bezoekers moeten bijvoorbeeld gemakkelijker vanuit het centrum naar recreatiegebieden kunnen fietsen of wandelen. Ook moeten de verschillende toeristische locaties beter op elkaar aansluiten.

Meer hotels, bijzondere accommodaties en zakelijk toerisme

Een van de belangrijkste speerpunten is het vergroten van de verblijfscapaciteit. De gemeente wil ruimte bieden aan nieuwe accommodaties, waarbij niet alleen naar traditionele hotels wordt gekeken.

Ook bijzondere, kleinschalige verblijfsplekken die passen bij het karakter van Alphen aan den Rijn moeten worden gestimuleerd. Denk aan accommodaties in het groen, op bijzondere locaties of in het buitengebied.

Daarnaast wil Alphen meer aandacht besteden aan zakelijk toerisme. De ligging nabij de Randstad, gecombineerd met het groene en waterrijke landschap, biedt volgens de agenda kansen voor zakelijke bijeenkomsten en meerdaagse verblijven. Ook de ontwikkeling van een Van der Valk-hotel aan de N11 wordt in de analyse genoemd als kans voor de vrijetijdseconomie.

Verder wil de gemeente arrangementen tussen dagattracties en verblijfsaccommodaties stimuleren. Zo kunnen bezoekers bijvoorbeeld een bezoek aan Archeon of Avifauna combineren met een overnachting en andere activiteiten in de omgeving.

De agenda noemt vier concrete acties:

1. Nieuwe verblijfscapaciteit faciliteren.

2. Zakelijk toerisme stimuleren in combinatie met zakelijke verblijfsmogelijkheden.

3. Bijzondere verblijfsaccommodaties realiseren die passen bij de identiteit van Alphen.

4. Arrangementen tussen dagrecreatie en verblijfsaccommodaties stimuleren.

Romeinse geschiedenis moet veel zichtbaarder worden

Een opvallend onderdeel van de plannen is het beter beleefbaar maken van de Romeinse geschiedenis. Alphen aan den Rijn maakte bijna tweeduizend jaar geleden deel uit van de Romeinse Limes, de noordgrens van het Romeinse Rijk.

Langs de Oude Rijn lagen onder meer het Romeinse fort Albaniana en de nederzetting Nigrvm Pvllvm bij het huidige Zwammerdam. Ook archeologische vondsten in Hazerswoude-Rijndijk en de Zwammerdamschepen vormen belangrijke onderdelen van het historische verhaal.

De gemeente wil deze geschiedenis nadrukkelijker verbinden aan recreatie en toerisme. Een van de mogelijkheden die wordt onderzocht, is de ontwikkeling van een Limes World Heritage Center. Daar zouden het Romeinse verleden, archeologische collecties, kennis en bezoekersbeleving samen kunnen komen.

Ook de Molenviergang bij Aarlanderveen krijgt aandacht. Dit bijzondere complex van vier molens is volgens de agenda de enige nog werkende molenviergang ter wereld. De gemeente wil onderzoeken hoe deze historische plek beter bezoekbaar en beleefbaar kan worden gemaakt, bijvoorbeeld met een educatie- of bezoekerscentrum.

De plannen omvatten verder:

• Belevingsgerichte fiets- en wandelroutes rond de Romeinse geschiedenis.

• Vaarroutes waarin het Romeinse verleden wordt verteld.

• Meer educatieve mogelijkheden over de geschiedenis van Alphen.

• Kunst in de openbare ruimte die de identiteit van de gemeente zichtbaar maakt.

• Evenementen rond het Alphense erfgoed en de lokale identiteit.

• Een betere verbinding tussen de stad en de toeristische trekpleisters.

Meer routes, waterrecreatie en streekproducten

Ook het water moet een grotere rol gaan spelen. Alphen heeft met de Oude Rijn, de Gouwe, de Zegerplas en andere wateren een belangrijke basis voor recreatie op en langs het water.

De gemeente wil uitbreiding van verhuurmogelijkheden voor waterrecreatie faciliteren en nieuwe vaarroutes ontwikkelen. Daarbij wordt onder meer gekeken naar een mogelijke verbinding tussen het Gezond Stadshart, de Oude Rijn, de Kromme Aar, de Zegerplas en Park Zegersloot.

Daarnaast moeten de zogenoemde Smakelijk-routes worden uitgebreid. Deze routes verbinden recreatie met lokale voedselproducenten en streekproducten. In het buitengebied zijn al tientallen bedrijven waar inwoners en bezoekers lokale producten kunnen kopen, bijvoorbeeld via winkels, automaten en stalletjes.

Een streekproductenmarkt moet deze lokale economie verder onder de aandacht brengen. Ook fietsroutes, picknickplekken en evenementen rond lokale voedselproductie worden als kansen genoemd.

Voor het Bentwoud wil de gemeente een herkenbare toegangspoort tot het Groene Hart realiseren. Daarnaast moeten er bij belangrijke toeristische trekpleisters meer toeristische informatiepunten komen.

In totaal staan voor het beleven en verbinden van groen, water en Romeinse historie vijftien acties op de agenda. Naast de hiervoor genoemde plannen gaat het om:

• De verbinding tussen de stad Alphen en de ABBA-iconen verbeteren met routestructuren.

• De mogelijkheden voor waterrecreatie uitbreiden.

• De verbinding tussen stad, water en recreatiegebieden onderzoeken.

• Een Limes World Heritage Center verkennen.

• Een educatie- of bezoekerscentrum bij de Molenviergang onderzoeken.

• De toegangspoort van het Groene Hart bij het Bentwoud realiseren.

• Toeristische informatiepunten bij belangrijke recreatieve locaties ontwikkelen.

Recreatie moet ook voor inwoners iets opleveren

De agenda benadrukt dat toerisme niet alleen bedoeld is om bezoekers van buiten de gemeente aan te trekken. Ook de inwoners moeten profiteren van de plannen.

Recreatie, sport en ontmoeting moeten bijdragen aan gezondheid, welzijn en sociale samenhang. De gemeente wil daarom de verbinding tussen woonwijken en natuurgebieden verbeteren en routes toegankelijker en veiliger maken.

Dat moet onder meer gebeuren door betere verharding, verlichting en bewegwijzering. Ook moet er aandacht zijn voor mensen met een beperking en inwoners die minder te besteden hebben. Recreëren moet voor een brede groep toegankelijk zijn.

Voor het natuurgebied Gnephoek wil het beleidsveld recreatie en toerisme een actieve rol spelen bij de ontwikkeling van recreatieve voorzieningen. Verder wil de gemeente openbare sportfaciliteiten behouden en sportevenementen blijven stimuleren die bijdragen aan de toeristische uitstraling.

Een ander aandachtspunt is het aanbod voor dagen waarop het slecht weer is. De gemeente wil initiatieven stimuleren die gezinnen ook bij regen of kou iets te bieden hebben.

De zes acties binnen deze strategielijn zijn:

1. De verbinding tussen wijken en natuurgebieden versterken.

2. De toegankelijkheid en veiligheid van routes verbeteren met verharding, verlichting en bewegwijzering.

3. Een actieve rol nemen bij recreatievoorzieningen in natuurgebied Gnephoek.

4. Blijven inzetten op openbare sportfaciliteiten.

5. Sportevenementen stimuleren die bijdragen aan de toeristisch-recreatieve uitstraling.

6. Een aanbod voor slechtweeractiviteiten voor het hele gezin stimuleren.

Alphen moet zichzelf beter op de kaart zetten

Volgens de analyse heeft Alphen aan den Rijn wel degelijk toeristische kwaliteiten, maar ontbreekt het nog aan een duidelijk en herkenbaar profiel als bestemming.

De marketing is volgens de opstellers van de agenda vooral naar binnen gericht, op de eigen inwoners. Het Bentwoud is bijvoorbeeld nog relatief onbekend in de regio. Ook zijn er weinig toeristische informatiepunten en is de verbinding tussen het openbaar vervoer en verschillende toeristische locaties niet altijd goed.

Daarom wil de gemeente de positionering van Alphen als recreatie- en toeristische bestemming verder uitwerken. De kernkwaliteiten groen, water en Romeinse historie moeten daarbij centraal staan.

De positionering moet vervolgens worden vertaald naar marketing en communicatie. Ook komt er een visuele kansenkaart waarop gebieden worden aangegeven die mogelijkheden bieden voor toeristische en recreatieve ontwikkeling.

Samenwerking en monitoring moeten beter

De plannen vragen om samenwerking tussen verschillende gemeentelijke afdelingen en externe partijen. Recreatie en toerisme raken immers niet alleen aan economie, maar ook aan mobiliteit, sport, welzijn, cultuur, erfgoed, groen, landschap en beheer van de openbare ruimte.

De gemeente wil daarom verkennen of een bestuurlijk-ambtelijke regietafel voor recreatie en toerisme kan worden ingericht. Ook wil zij het ondernemersplatform PReT blijven faciliteren en de samenwerking met vrijetijdverbinders versterken.

Verder moet er een structurele recreatie- en toerismemonitor komen. Daarmee kan de gemeente volgen hoe de sector zich ontwikkelt en wat de effecten zijn van de maatregelen. Jaarlijks moet verslag worden gedaan van de voortgang van de actieagenda. De uitvoeringsagenda wordt periodiek opnieuw bekeken en waar nodig aangepast.

Ook internationale samenwerking rond de Romeinse Limes staat op de lijst. Alphen wil sterker samenwerken met andere Limes-regio's in Europa, bijvoorbeeld op het gebied van marketing, routes, evenementen en kennisuitwisseling.

De gemeente wil daarnaast kritischer kijken naar samenwerkingsverbanden: waar levert samenwerking daadwerkelijk iets op voor Alphen en waar is het verstandiger om minder actief te zijn?

Kritische analyse: er zijn ook duidelijke zwakke punten

Bij de totstandkoming van de agenda is een uitgebreide analyse gemaakt van de sterke en zwakke punten, kansen en bedreigingen.

Als sterke punten worden onder meer genoemd:

• De ligging in het Groene Hart en nabij grote steden in de Randstad.

• De ongeveer 3.600 hectare natuur- en recreatiegebied.

• De landelijke bekendheid van Archeon, Avifauna en Boskoop.

• Het Bentwoud als recreatiegebied voor de zuidelijke Randstad.

• De Romeinse Limes en de historische Molenviergang.

• De evenementen rond de identiteit van Alphen.

• De mogelijkheden voor waterrecreatie.

• De aanwezigheid van streekproducten, cultuur en sportvoorzieningen.

Maar er zijn ook zwakke punten. Zo is de capaciteit aan verblijfsaccommodaties beperkt, ontbreekt het aan voldoende gegevens over de toeristische sector en is Boskoop volgens de analyse onvoldoende aangesloten op wandel-, fiets- en vaarroutes.

Ook de bereikbaarheid van toeristische bestemmingen vanaf stations is een aandachtspunt. De Molenviergang is momenteel niet goed bezoekbaar en beleefbaar. Verder ontbreekt een duidelijk onderscheidend profiel en is er relatief weinig overdekt aanbod voor gezinnen bij slecht weer.

De kansen liggen onder meer bij meerdaags verblijf, waterrecreatie, zakelijk toerisme, het beter beleefbaar maken van de Romeinse geschiedenis en het ontwikkelen van recreatief aanbod langs bestaande routes.

Daartegenover staan bedreigingen. Alphen heeft nog geen sterk imago als toeristisch-recreatieve bestemming. De verkeersveiligheid op wegen in het landschap vraagt aandacht en het voorzieningenniveau groeit mogelijk niet voldoende mee met de groei van het aantal inwoners. Ook bestaat het risico dat bezoekers blijven overnachten buiten de gemeente.

Bewoners, jongeren en ondernemers betrokken

De agenda is niet uitsluitend achter een bureau opgesteld. Volgens het bijlagendocument is in 2026 een participatietraject georganiseerd met ondernemers, toeristisch-recreatieve organisaties, inwoners, jongeren, regionale partners, de provincie en gemeentelijke medewerkers.

Het traject begon in januari 2026 met een startoverleg en een kennismaking met de portefeuillehouder. Op 12 februari vond een bijeenkomst plaats met de toeristisch-recreatieve sector en regionale samenwerkingspartners. Daar kwamen onder meer meerdaags verblijf, de VVV-functie, ruimtelijke kwaliteit, gezondheid, economische kansen en recreatiegebieden aan bod.

Op 23 februari werd een werksessie gehouden met jongeren uit de tweede klas van het Groene Hart College. Het doel was inzicht te krijgen in hun wensen en behoeften op het gebied van recreatie, toerisme en hun leefomgeving.

Op 28 februari werden inwoners op de markt geïnterviewd. Daarbij werd gevraagd naar hun wensen, behoeften en aandachtspunten. Ook gemeentelijke afdelingen leverden input tijdens een interne werksessie op 2 maart.

Op 26 maart volgde een brede stakeholdersbijeenkomst. Daar werd de opgehaalde input teruggekoppeld en werd gekeken of de conceptvisie en actieagenda compleet en herkenbaar waren.

Bij de bijeenkomsten waren onder meer PReT, Alphen Marketing, Staatsbosbeheer, Archeon, Avifauna, Van der Valk, Park Zegersloot, vertegenwoordigers uit Boskoop, de Molenviergang, culturele organisaties en verschillende gemeenten en regionale samenwerkingspartners betrokken.

Uitvoering in drie fasen tot 2035

De gemeente wil de plannen niet allemaal tegelijk uitvoeren. De agenda beschrijft drie opeenvolgende fasen.

Fase 1: Fundament leggen (2026-2029)

In de eerste fase ligt de nadruk op samenwerking, organisatie en een herkenbare koers. De bestaande toeristische kwaliteiten moeten beter met elkaar worden verbonden. Ook wil de gemeente een ontwikkelkader voor logies opstellen, zodat nieuwe overnachtingsmogelijkheden passen bij het karakter en de schaal van Alphen.

Daarnaast worden de eerste stappen gezet met thematische fiets- en wandelroutes, arrangementen tussen dagrecreatie en accommodaties en evenementen rond de identiteit van Alphen. Ook moet recreatie meer worden verbonden met het dagelijks leven van inwoners.

Fase 2: Uitbouwen en verbinden (2030-2033)

In de tweede fase verschuift de aandacht naar het vergroten van de verblijfsmogelijkheden. Er moet gericht ruimte komen voor zowel kleinschalige bijzondere accommodaties als grotere logiesconcepten.

Ook moeten de Romeinse geschiedenis, het groen en het water beter zichtbaar worden in de openbare ruimte. De gemeente wil routes verder uitbreiden en de verbinding tussen stad, dorpen en buitengebied verbeteren.

De mogelijke ontwikkeling van een Limes World Heritage Center en een bezoekerscentrum bij de Molenviergang moet helpen om het verhaal van Alphen samen te brengen.

Fase 3: Verankeren en oogsten (2034-2035)

In de laatste fase moeten de verschillende onderdelen samenkomen. Alphen moet dan een herkenbare verblijfsbestemming zijn met een samenhangend aanbod van dagrecreatie, accommodaties, evenementen, routes en voorzieningen.

Bezoekers moeten langer blijven en meer van de gemeente ontdekken. Tegelijkertijd blijft de leefkwaliteit van inwoners een belangrijk uitgangspunt. Monitoring en bijsturing moeten ervoor zorgen dat de ontwikkeling in balans blijft.

Wat gaat dit kosten?

Een belangrijk punt is dat de vaststelling van de Agenda Recreatie & Toerisme 2035 op zichzelf volgens het college geen directe financiële consequenties heeft.

Dat betekent niet dat de plannen allemaal zonder kosten kunnen worden uitgevoerd. In de actieagenda zijn per actie indicatieve investeringsinschattingen opgenomen. Die worden weergegeven met eurotekens, variërend van minder dan 25.000 euro tot meer dan 100.000 euro.

Het gaat nadrukkelijk om ramingen op basis van ervaring. Aan deze bedragen kunnen volgens het document geen rechten worden ontleend. De daadwerkelijke financiële gevolgen van afzonderlijke projecten en ontwikkelopgaven moeten later worden uitgewerkt.

Daarvoor wordt een uitvoeringsprogramma voor 2026-2030 opgesteld. Hierin worden de ambities vertaald naar concrete projecten, prioriteiten, middelen en een planning. Als daarvoor extra financiële besluiten nodig zijn, worden die afzonderlijk aan de gemeenteraad voorgelegd.

De uitvoering moet waar mogelijk plaatsvinden binnen bestaande programma's, regionale investeringsagenda's en samenwerkingen met onder meer Holland Rijnland, NOVEX Groene Hart en de provincie Zuid-Holland.

De agenda wordt bovendien een bouwsteen voor de herziening van de gemeentelijke omgevingsvisie in 2028. Ook wordt de inhoud betrokken bij de verdere ontwikkeling van de Groeistrategie 2050. Alphen verwacht de komende jaren door te groeien naar meer dan 140.000 inwoners. Daar hoort volgens het college een passend voorzieningenniveau bij.

Groei met betekenis: de ambitie is groot, de uitvoering moet nog volgen

Met de Agenda Recreatie & Toerisme 2035 zet Alphen aan den Rijn een duidelijke koers uit. De gemeente wil meer bezoekers trekken, meer overnachtingen mogelijk maken en de eigen kwaliteiten beter benutten. Maar het beleid benadrukt ook dat toerisme niet ten koste mag gaan van natuur, landschap en leefbaarheid.

De uitgangspunten zijn gebaseerd op het principe ‘Bestemming in Balans’ en op regeneratief toerisme. Dat laatste gaat verder dan alleen het beperken van schade: toerisme moet juist een positieve bijdrage leveren aan natuur, erfgoed, lokale gemeenschap en economie.

De plannen zijn omvangrijk. Van nieuwe accommodaties en vaarroutes tot een mogelijke Limes World Heritage Center, een bezoekerscentrum bij de Molenviergang en betere verbindingen tussen wijken en natuurgebieden.

De grote vraag is nu hoe snel deze ambities worden omgezet in concrete projecten en welke financiële keuzes daarvoor nodig zijn. De agenda geeft de richting aan, maar de daadwerkelijke uitvoering, prioriteiten en investeringen moeten de komende jaren nog worden uitgewerkt.

De gemeenteraad kan desgewenst tijdens een informatiemarkt een nadere toelichting krijgen van het bureau dat het traject heeft begeleid.

2 reacties - Alphen wil in 2035 meer toeristen laten overnachten: grote plannen voor groen, water en Romeinse historie

Geef een reactie