Alphense zzp'ers uitgesloten van kwijtschelding gemeentelijke belastingen: mogelijk 480 huishoudens getroffen

Zelfstandigen met een inkomen op of onder het sociaal minimum kunnen in Alphen aan den Rijn niet op dezelfde manier gebruikmaken van de reguliere kwijtscheldingsregeling voor gemeentelijke belastingen als andere inwoners. Dat blijkt uit de beantwoording van artikel 40-vragen van D66 door het college van burgemeester en wethouders. Volgens een gemeentelijke schatting zouden ongeveer 480 huishoudens met een zelfstandige mogelijk voor kwijtschelding in aanmerking kunnen komen. De gemeente verwacht dat het openstellen van de regeling bovendien enkele tonnen aan inkomsten kan kosten.

De kwestie draait om de vraag waarom inwoners die als zelfstandige werken, maar financieel nauwelijks rond kunnen komen, anders worden behandeld dan inwoners in loondienst of met een uitkering.

D66 stelde hierover schriftelijke vragen aan het college. Aanleiding is de uitsluiting van zzp'ers van de reguliere kwijtscheldingsregeling voor gemeentelijke belastingen. Uit de antwoorden blijkt dat het Alphense beleid bewust onderscheid maakt tussen zelfstandigen en andere inwoners.

Volgens het college kunnen gemeenten geen kwijtschelding verlenen voor belastingen die betrekking hebben op de bedrijfsvoering of het beroep. Voor privébelastingen bestaat die mogelijkheid wel. Toch worden zelfstandigen in Alphen aan den Rijn ook van de reguliere regeling voor deze persoonlijke belastingaanslagen uitgesloten.

Gemeente vreest verstoring concurrentieverhoudingen

Het college verdedigt deze beleidskeuze met het argument dat kwijtschelding voor zelfstandigen indirect kan neerkomen op financiële ondersteuning van hun onderneming.

Wanneer een zelfstandige kwijtschelding krijgt voor persoonlijke gemeentelijke belastingen, blijft er volgens de gemeente geld beschikbaar dat anders mogelijk nodig zou zijn geweest voor de belastingbetaling. Dat geld kan daardoor indirect terugvloeien naar de onderneming.

Volgens het college kan hierdoor een verstoring ontstaan van de concurrentieverhoudingen tussen ondernemers binnen de gemeente.

Daarnaast stelt het gemeentebestuur dat ondernemers zelf verantwoordelijk zijn voor een gezonde bedrijfsvoering en bewust het bijbehorende ondernemersrisico hebben geaccepteerd.

Voor ondernemers die in financiële problemen komen, verwijst de gemeente naar andere mogelijkheden, zoals een schuldenakkoord, surseance van betaling of een wettelijk schuldsaneringstraject via de Wet homologatie onderhands akkoord (WHOA).

Uitsluiting volgens gemeente juridisch toegestaan

In de beantwoording verwijst het college naar artikel 255 van de Gemeentewet. Gemeenten zijn volgens het college niet verplicht om kwijtschelding te verlenen en beschikken over beleidsvrijheid om zelf te bepalen hoe zij hiermee omgaan.

Het Alphense beleid zou daarom aansluiten bij artikel 26.3 van de Leidraad Invordering Gemeente Alphen aan den Rijn en artikel 5 van de Verordening Kwijtschelding gemeentebelastingen 2026.

Volgens het college is een uitzondering voor zelfstandigen alleen mogelijk wanneer de gemeenteraad daar expliciet voor kiest.

Daarmee legt het college de bal nadrukkelijk bij de gemeenteraad: als Alphen de regeling wil verruimen, is daarvoor een bewuste politieke beleidskeuze nodig.

Gemeente weet niet precies hoeveel zzp'ers zijn afgewezen

Opvallend is dat de gemeente geen exact overzicht heeft van het aantal zelfstandigen dat de afgelopen jaren om kwijtschelding heeft gevraagd.

Volgens het college zijn er naar schatting maximaal tien verzoeken binnengekomen in de afgelopen drie jaar. Deze verzoeken kwamen per e-mail of post binnen.

De betrokken zelfstandigen kregen vervolgens bericht dat hun aanvraag niet in behandeling werd genomen.

Bij digitale aanvragen is de procedure zo ingericht dat zelfstandigen al bij het invullen worden tegengehouden zodra zij aangeven zzp'er te zijn. Zij worden vervolgens gewezen op het gemeentelijke beleid en verzocht de aanvraag te beëindigen.

Omdat deze aanvragen niet definitief worden geregistreerd, heeft de afdeling Belastingen geen inzicht in het daadwerkelijke aantal voortijdig afgebroken verzoeken.

Dat betekent dat de gemeente niet precies kan aangeven hoeveel zelfstandigen met financiële problemen tegen de uitsluiting zijn aangelopen.

Mogelijk 480 huishoudens komen in aanmerking

Een van de meest opvallende cijfers uit de beantwoording betreft het mogelijke aantal huishoudens dat gebruik zou kunnen maken van een verruimde regeling.

Volgens de meest recente gemeentelijke gegevens telde Alphen aan den Rijn in 2024 in totaal 10.683 zelfstandigen. Dat komt overeen met ongeveer 13 procent van de bevolking.

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) heeft cijfers over zelfstandigen met een laag of langdurig laag inkomen. Omdat er geen specifieke cijfers beschikbaar zijn voor zelfstandigen in Alphen aan den Rijn die onder het beleidsmatig minimum leven, heeft de gemeente landelijke percentages gebruikt als uitgangspunt.

De gemeente komt daarmee tot de volgende schatting:

• Ongeveer 480 zelfstandigenhuishoudens hebben ten minste één jaar een inkomen onder het beleidsmatig minimum.

• Ongeveer 64 zelfstandigenhuishoudens vallen al vier jaar of langer in deze inkomenscategorie.

Het gaat om een schatting op basis van landelijke verhoudingen, niet om een vastgesteld aantal Alphense huishoudens dat daadwerkelijk een aanvraag zou indienen of recht op kwijtschelding zou hebben.

Het college benadrukt dat er te veel verschillende factoren zijn om een betrouwbare voorspelling te maken van het daadwerkelijke aantal aanvragen.

Wel verwacht de gemeente dat het aantal verzoeken zal stijgen wanneer zelfstandigen toegang krijgen tot dezelfde regeling als andere inwoners.

Kwijtschelding kan de gemeente enkele tonnen kosten

Ook de financiële gevolgen zijn door het college in beeld gebracht.

Vanaf belastingjaar 2027 verleent Alphen aan den Rijn kwijtschelding voor de afvalstoffenheffing, rioolheffing en hondenbelasting.

Om een indicatie te geven van de mogelijke financiële gevolgen heeft de gemeente gerekend met de geschatte 480 zelfstandigenhuishoudens en de tarieven van 2026.

Voor de afvalstoffenheffing gelden de volgende jaarbedragen:

• Eenpersoonshuishouden: € 244,92.

• Meerpersoonshuishouden: € 346,80.

Voor de rioolheffing zijn de bedragen:

• Eenpersoonshuishouden: € 238,56.

• Meerpersoonshuishouden: € 326,40.

Op basis van deze tarieven komt het college uit op een geschat bedrag aan gemiste inkomsten tussen € 232.070,40 en € 323.136 per jaar.

Het betreft een berekening op basis van de uiterste scenario's voor een- en meerpersoonshuishoudens. Het is dus geen vastgesteld bedrag aan daadwerkelijk te verlenen kwijtschelding.

Omdat de gemeentelijke tarieven voor 2027 naar verwachting worden verhoogd, kan het uiteindelijke bedrag hoger uitvallen.

Ook hondenbelasting kan worden kwijtgescholden

Naast de afvalstoffenheffing en rioolheffing bestaat vanaf 2027 ook de mogelijkheid van kwijtschelding voor hondenbelasting.

De gemeente hanteert daarvoor de volgende jaarlijkse tarieven:

Het college kan niet betrouwbaar inschatten hoeveel inkomsten de gemeente hierdoor zou mislopen wanneer zelfstandigen ook toegang krijgen tot de regeling.

Extra personeel nodig voor beoordeling aanvragen

De financiële gevolgen beperken zich volgens het college niet tot mogelijk misgelopen belastinginkomsten.

Ook de uitvoering zou extra geld en personeel kosten.

Het beoordelen van een kwijtscheldingsverzoek van een zelfstandige is volgens de gemeente ingewikkelder dan bij andere huishoudens. Er moet onder meer worden gekeken naar de winst- en verliesrekening, het vermogen en de betalingscapaciteit van de ondernemer.

Daarvoor is specifieke deskundigheid nodig die momenteel niet binnen de gemeentelijke organisatie aanwezig is.

Bovendien zijn de definitieve inkomensgegevens van zelfstandigen vaak pas veel later beschikbaar. De gemeente wijst erop dat de definitieve documenten, zoals de aangifte inkomstenbelasting en de jaarstukken, in de praktijk soms pas na een jaar beschikbaar zijn.

Dat kan betekenen dat de behandeling van een verzoek aanzienlijk langer duurt. Gedurende die periode wordt uitstel van betaling verleend.

Wanneer het verzoek uiteindelijk wordt afgewezen, kan de inmiddels opgelopen belastingschuld samen met een nieuwe belastingaanslag voor extra financiële problemen zorgen.

Leiden geeft zelfstandigen wel toegang tot kwijtschelding

Het Alphense beleid wijkt niet overal hetzelfde af van dat van omliggende gemeenten.

Het college noemt drie voorbeelden:

Leiden: zelfstandigen met een inkomen op of onder het bijstandsniveau kunnen daar onder voorwaarden kwijtschelding krijgen voor persoonlijke belastingaanslagen. De beoordeling wordt uitgevoerd door de Belastingsamenwerking Gouwe-Rijnland.

Kaag en Braassem: deze gemeente verleent geen kwijtschelding aan zelfstandigen.

Zoetermeer: daar kunnen zelfstandigen momenteel nog wel kwijtschelding krijgen voor privé-aanslagen. De afdeling Belastingen heeft echter aangegeven dat zij voorstander is van beëindiging van dit beleid. Daarbij worden dezelfde argumenten genoemd als in Alphen: mogelijke concurrentieverstoring, administratieve lasten en lange doorlooptijden.

Er bestaat dus geen uniform beleid tussen gemeenten. De mogelijkheden voor zelfstandigen zijn afhankelijk van de keuzes die hun eigen gemeente maakt.

Politieke keuze ligt bij de gemeenteraad

Met de beantwoording van de vragen maakt het college duidelijk waarom Alphen aan den Rijn zelfstandigen momenteel uitsluit van de reguliere kwijtscheldingsregeling. Het gemeentebestuur wijst daarbij vooral op juridische beleidsvrijheid, mogelijke concurrentieverstoring en de uitvoeringskosten.

Maar de cijfers laten ook een andere kant van het verhaal zien. Naar schatting 480 zelfstandigenhuishoudens zouden mogelijk onder het beleidsmatig minimum leven. Voor deze groep kan het betalen van gemeentelijke belastingen juist een extra financiële belasting vormen.

De centrale vraag is daarmee niet alleen wat een verruiming de gemeente kost, maar ook hoe de gemeente wil omgaan met zelfstandigen die ondanks hun ondernemerschap onder het bestaansminimum terechtkomen.

De gemeenteraad kan ervoor kiezen om de huidige uitsluiting te handhaven, maar kan ook besluiten om zelfstandigen onder dezelfde draagkrachtvoorwaarden als andere inwoners toegang te geven tot kwijtschelding van hun privébelastingen.

Of Alphen aan den Rijn die stap wil zetten, is uiteindelijk een politieke keuze.

Geen reacties

Geef een reactie