’s Molenaarsbrug dreigt zijn eeuwenoude horecafunctie te verliezen: moet historisch erfgoed wijken voor huisvesting arbeidsmigranten?
Foto: Google Maps
Column | Xaverio van der Aar
Van zeventiende-eeuwse herberg tot een begrip in Alphen aan den Rijn. Het karakteristieke pand aan de ’s Molenaarsweg heeft een geschiedenis die je niet zomaar bij het grofvuil zet. Dat er mogelijk plannen zijn om het restaurant te vervangen door huisvesting voor arbeidsmigranten, roept dan ook de nodige vragen op.
Er zijn van die gebouwen in Alphen aan den Rijn die eigenlijk geen introductie nodig hebben. Gebouwen die al generaties lang onderdeel uitmaken van het straatbeeld en waarvan de naam bij veel inwoners herinneringen oproept. ’s Molenaarsbrug is zo'n plek. Een karakteristiek horecapand met een geschiedenis die teruggaat tot 1654. Bijna vier eeuwen lang was dit een plek waar mensen samenkwamen, reizigers werden ontvangen, gegeten, gedronken en overnacht.
En nu? Nu ligt er volgens informatie die bij de politieke fractie Nieuw Elan is binnengekomen mogelijk een heel andere toekomst in het verschiet. De huurovereenkomst van het restaurant zou worden beëindigd en de eigenaar zou het pand willen inzetten voor de huisvesting van arbeidsmigranten.
Als die plannen daadwerkelijk bestaan, is het tijd om daar eens stevig bij stil te staan. Want laten we eerlijk zijn: moeten we in Alphen aan den Rijn werkelijk op deze manier omgaan met een gebouw dat zo'n bijzondere plaats inneemt in onze lokale geschiedenis?
Van De Vergulden Roskam naar een Alphens begrip
De geschiedenis van ’s Molenaarsbrug begint in 1654. Destijds stond hier de herberg De Vergulden Roskam. Reizigers konden er terecht voor een maaltijd, een overnachting en het stallen van hun paarden. De ligging aan de Oude Rijn en de Heimanswetering maakte de herberg tot een belangrijke pleisterplaats.
In 1865 werd het gebouw grotendeels vernieuwd. In 1913 volgde opnieuw een ingrijpende verbouwing, waarbij onder meer de karakteristieke serre, het balkon en het torentje werden toegevoegd. Onderdelen die het pand tot op de dag van vandaag zijn herkenbare uitstraling geven.
Het was ook een plek waar de Alphense gemeenschap samenkwam. De herensociëteit Amicitia, opgericht in 1872, heeft al meer dan anderhalve eeuw een bijzondere band met het gebouw. Generaties lang werd hier vergaderd, gebiljart en gekaart.
Dat is geen willekeurig stukje vastgoedgeschiedenis. Dat is een stukje Alphen.
Het pand heeft de tand des tijds doorstaan, verschillende eigenaren gekend en talloze ontwikkelingen in de omgeving meegemaakt. De komst van Avifauna in 1950 gaf het hotel-restaurant zelfs een nieuwe impuls. Het was een plek waar bezoekers van buiten Alphen terechtkonden en waar lokale inwoners hun bijzondere momenten vierden.
En juist zo'n plek zou mogelijk een heel andere bestemming krijgen.
Is dit werkelijk de toekomst die we voor ogen hebben?
Laat één ding duidelijk zijn: arbeidsmigranten zijn mensen die hier werken, bijdragen aan onze economie en recht hebben op fatsoenlijke huisvesting. Daar mag geen enkel misverstand over bestaan. Goede huisvesting is belangrijk en de behoefte daaraan is reëel.
Maar daarmee is nog niet gezegd dat iedere locatie geschikt is voor iedere bestemming.
Er zit een wereld van verschil tussen het vinden van goede huisvesting voor arbeidsmigranten en het opgeven van een karakteristieke horecalocatie met een eeuwenlange geschiedenis. Het ene hoeft het andere niet uit te sluiten.
De vraag is dan ook niet of arbeidsmigranten ergens moeten kunnen wonen. Natuurlijk moeten zij dat. De vraag is waarom juist dit pand daarvoor in beeld zou moeten komen en of daarmee niet een waardevolle functie voor Alphen verloren gaat.
Een restaurant is meer dan een onderneming die tafels en stoelen verhuurt. Het is een ontmoetingsplek. Een locatie waar families samenkomen, waar mensen jubilea vieren, waar zakelijke afspraken worden gemaakt en waar herinneringen ontstaan.
Als zulke horecagelegenheden verdwijnen, komen ze lang niet altijd meer terug.
En wat krijgen we ervoor in de plaats? Een woonfunctie die mogelijk helemaal niet aansluit bij het karakter, de geschiedenis en de oorspronkelijke bestemming van het gebouw.
Dat is op zijn minst een discussie waard.
Een eigenaar heeft rechten, maar een historisch pand is niet zomaar een doos met stenen
Natuurlijk heeft een eigenaar rechten. Niemand zal ontkennen dat een eigenaar moet kunnen nadenken over de toekomst van zijn vastgoed. Ook een historisch gebouw moet onderhouden worden en moet economisch kunnen blijven functioneren.
Maar eigendom brengt niet alleen rechten met zich mee. Zeker niet wanneer het gaat om een pand met een bijzondere cultuurhistorische betekenis.
Wie eigenaar is van een gebouw dat al sinds de zeventiende eeuw een herkenbare plek in Alphen inneemt, heeft te maken met een omgeving en een gemeenschap die verder kijken dan alleen de waarde van het vastgoed.
Het is te gemakkelijk om een dergelijke locatie uitsluitend als een zakelijke rekensom te beschouwen. Een restaurant dat mogelijk minder aantrekkelijk is geworden als investering, betekent niet automatisch dat de beste oplossing is om de horecafunctie dan maar te beëindigen.
Zijn er andere horecaondernemers die belangstelling hebben? Is er gekeken naar een andere exploitatievorm? Kan het pand met behoud van zijn karakteristieke functie worden voortgezet? Zijn er mogelijkheden voor een combinatie van horeca, evenementen en andere activiteiten?
Dat zijn vragen die eerst op tafel zouden moeten komen voordat een eeuwenoude horecageschiedenis definitief wordt afgesloten.
Gemeente, kijk verder dan alleen de vergunning
Ook voor het gemeentebestuur ligt hier een verantwoordelijkheid. Nieuw Elan heeft inmiddels schriftelijke vragen gesteld over de mogelijke plannen. Raadslid Ronald van de Stouwe wil onder meer weten of de huisvesting van arbeidsmigranten binnen het omgevingsplan past en of het college bereid is daaraan mee te werken.
Dat zijn terechte vragen om opheldering te krijgen.
Maar wat mij betreft zou de discussie verder moeten gaan dan alleen de vraag of een functiewijziging juridisch mogelijk is.
Natuurlijk moet de gemeente de regels toepassen. Maar als gemeente heb je ook een verantwoordelijkheid voor het behoud van de identiteit van Alphen aan den Rijn. Je kunt niet enerzijds cultuurhistorische waarden benoemen, vastleggen en beschermen, om vervolgens bij een ingrijpende functiewijziging alleen maar naar de juridische mogelijkheden te kijken.
Het feit dat een gebouw geen formele monumentenstatus heeft, betekent immers niet dat het geen waarde heeft.
Juist het pand aan de ’s Molenaarsweg laat zien dat cultuurhistorie niet uitsluitend bestaat uit kastelen, kerken en officiële monumenten. Ook een voormalige herberg, een oud hotel-restaurant en een plek waar al meer dan 150 jaar een sociëteit bijeenkomt, vertellen het verhaal van een stad.
Als we dat soort gebouwen niet serieus nemen, wat blijft er dan uiteindelijk over van onze historische identiteit?
Arbeidsmigranten verdienen beter dan een oplossing die alleen op vastgoed is gericht
Er is nog een ander aspect dat in deze discussie niet vergeten mag worden. Huisvesting van arbeidsmigranten vraagt om zorgvuldigheid.
Het gaat om mensen die vaak ver van huis zijn, hier werken en afhankelijk zijn van goede woonomstandigheden. Zij verdienen een veilige, fatsoenlijke en passende woonplek. Niet simpelweg een gebouw dat toevallig beschikbaar komt omdat de horeca mogelijk verdwijnt.
Ook moet duidelijk zijn hoeveel mensen er zouden komen wonen, hoe de woonruimten worden ingericht, welke voorzieningen aanwezig zijn en hoe de situatie voor de omgeving wordt geregeld.
Daarover is op dit moment nog veel onduidelijk.
Het zou bijzonder wrang zijn als een pand met een lange horecageschiedenis zijn oorspronkelijke functie verliest zonder dat er een breed gesprek is gevoerd over de gevolgen en alternatieven. Niet voor de huidige gebruikers, niet voor de omgeving en ook niet voor de toekomstige bewoners.
Goede huisvesting en behoud van erfgoed hoeven elkaar niet tegen te werken. Maar dan moet je wel bereid zijn om verder te kijken dan de eerste commerciële mogelijkheid.
Wat blijft er over als we alles wat karakter heeft laten verdwijnen?
Alphen aan den Rijn heeft de afgelopen decennia veel zien veranderen. Oude gebouwen zijn verdwenen, historische plekken hebben plaatsgemaakt voor nieuwbouw en op verschillende locaties is het oorspronkelijke karakter steeds moeilijker terug te vinden.
Natuurlijk kan niet alles blijven zoals het ooit was. Een stad moet zich ontwikkelen. Maar ontwikkeling betekent niet dat je alles wat oud is zomaar moet opgeven.
Sommige gebouwen verdienen simpelweg meer aandacht dan andere. Niet omdat ze allemaal beschermd moeten worden tegen iedere verandering, maar omdat ze onderdeel zijn van het collectieve geheugen van een gemeenschap.
’s Molenaarsbrug is zo'n gebouw.
Een locatie waar ooit reizigers met paard en wagen aankwamen, waar de trekschuit aanlegde, waar hotelgasten verbleven en waar generaties Alphenaren hun weg naartoe vonden. Een plek die al eeuwenlang een functie heeft als ontmoetingsplaats.
Het zou toch wel heel wrang zijn als dat verhaal eindigt omdat een andere bestemming financieel aantrekkelijker lijkt.
Eerst alles op tafel, voordat het te laat is
Het is belangrijk om te benadrukken dat de plannen voor huisvesting van arbeidsmigranten vooralsnog niet officieel zijn bevestigd. De vragen van Nieuw Elan zijn gebaseerd op informatie die de fractie heeft ontvangen. Ook is nog niet duidelijk of er een formele aanvraag bij de gemeente ligt.
Juist daarom is het belangrijk dat het college snel duidelijkheid geeft.
Wat zijn de concrete plannen van de eigenaar? Is de huurovereenkomst daadwerkelijk opgezegd? Is er al gesproken over een nieuwe bestemming? Welke mogelijkheden biedt het omgevingsplan? En vooral: welke waarde hecht de gemeente aan het behoud van deze bijzondere historische locatie?
Misschien kan het restaurant worden voortgezet door een andere ondernemer. Misschien zijn er andere mogelijkheden om het gebouw rendabel te houden. Maar die mogelijkheden moeten dan wel serieus worden onderzocht.
Want laten we één ding niet vergeten: een gebouw dat sinds 1654 op deze plek een rol speelt in het leven van Alphen aan den Rijn, is niet zomaar een leegstaand bedrijfspand.
Je kunt een restaurant sluiten, een huurovereenkomst beëindigen en een nieuwe bestemming bedenken. Maar je kunt niet zomaar vier eeuwen geschiedenis vervangen door een nieuwe functie en doen alsof er niets verloren is gegaan.
’s Molenaarsbrug verdient een toekomst. Maar wat mij betreft wel een toekomst waarin het karakter, de geschiedenis en de bijzondere betekenis voor Alphen aan den Rijn behouden blijven.
Want als we zelfs dit soort plekken laten verdwijnen, moeten we ons serieus afvragen wat we eigenlijk nog willen bewaren van het Alphen van vroeger.
Xaverio van der Aar.
