Alphen houdt asielzoekers aan het werk: 39 bewoners van azc vonden al een betaalde baan
Foto: Ter illustratie
Alphen aan den Rijn zet de begeleiding van asielzoekers naar betaald werk voort tot en met 2028. Uit een gezamenlijk onderzoek van vijf G40-gemeenten blijkt dat deze aanpak daadwerkelijk resultaten oplevert. In Alphen werden tot begin september 2026 in totaal 75 bewoners van het asielzoekerscentrum begeleid. Daarvan vonden 39 mensen betaald werk. Dat komt neer op 52 procent van de deelnemers die een intakegesprek hadden. Volgens het college biedt het onderzoek voldoende aanleiding om met de aanpak door te gaan.
Het college van burgemeester en wethouders heeft de gemeenteraad op 12 november 2026 geïnformeerd over het rapport Aan het werk vanuit de opvang. Dit onderzoek is uitgevoerd door Platform31 en beschrijft de ervaringen en resultaten van vijf gemeentelijke pilots. Naast Alphen aan den Rijn deden Amstelveen, Emmen, 's-Hertogenbosch en Maastricht mee.
De gemeenten onderzochten hoe mensen die nog in de asielprocedure zitten, maar wel mogen werken, zo vroeg mogelijk begeleid kunnen worden naar een betaalde baan. Het uitgangspunt is dat mensen niet onnodig aan de kant hoeven te staan terwijl zij wachten op duidelijkheid over hun verblijfsprocedure.
Alphen werkt samen met Rijnvicus en het COA
De Alphense pilot begon in mei 2025. De gemeente heeft de uitvoering ondergebracht bij Rijnvicus, het sociale ontwikkelbedrijf dat inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt begeleidt naar werk en ontwikkeling.
Rijnvicus werkt hierbij samen met het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA). Tijdens voorlichtingsbijeenkomsten krijgen bewoners uitleg over de mogelijkheden op de Nederlandse arbeidsmarkt. Vervolgens wordt gekeken welke bewoners gemotiveerd zijn, aan de wettelijke voorwaarden voldoen en praktisch in staat zijn om te werken.
Na deze eerste selectie voert Rijnvicus persoonlijke intakegesprekken. Daarbij wordt gekeken naar onder meer opleiding, eerdere werkervaring, vaardigheden, taalniveau, beschikbaarheid en persoonlijke omstandigheden.
Vervolgens gaat Rijnvicus op zoek naar een geschikte werkplek. Dat kan op verschillende manieren:
Een baan bij Rijnvicus zelf, gecombineerd met trainingen op het gebied van taal en werknemersvaardigheden.
Een baan bij een werkgever uit het netwerk van het Werkgeversservicepunt.
Een werkplek bij een lokale ondernemer of andere geïnteresseerde werkgever.
Een baan via geselecteerde uitzendbureaus.
Ook na het vinden van werk blijft Rijnvicus betrokken. Met opstartcoaching en nazorg worden zowel de werknemer als de werkgever ondersteund bij vragen en problemen die tijdens de eerste periode kunnen ontstaan.
39 van de 75 deelnemers vonden werk
De cijfers uit het Platform31-onderzoek laten zien dat Alphen met de pilot een behoorlijk aantal deelnemers naar betaald werk heeft begeleid.
Tot en met 7 september 2026 zijn in Alphen 75 intakegesprekken geregistreerd. Daaruit kwamen 39 arbeidsplaatsingen voort. Het plaatsingspercentage bedraagt daarmee 52 procent.
Daarmee doet Alphen het in het onderzoek relatief goed. Van de vijf deelnemende gemeenten heeft alleen Amstelveen met 56 procent een hoger plaatsingspercentage.
De resultaten per gemeente:
Alphen aan den Rijn: 75 intakes en 39 plaatsingen (52 procent).
Amstelveen: 62 intakes en 35 plaatsingen (56 procent).
Emmen: 49 intakes en 25 plaatsingen (51 procent).
's-Hertogenbosch: 148 intakes en 76 plaatsingen (51 procent).
Maastricht: 218 intakes en 88 plaatsingen (40 procent).
In totaal werden binnen de vijf pilots 552 intakegesprekken gevoerd. Daaruit kwamen 263 betaalde arbeidsplaatsingen voort. Dat betekent dat 48 procent van de deelnemers daadwerkelijk aan het werk ging.
De onderzoekers benadrukken dat het om tussentijdse cijfers gaat. De pilots waren op 7 september 2026 nog niet allemaal afgerond. Ook verschillen de gemeenten in looptijd, beschikbare medewerkers, omvang van de opvanglocaties en samenstelling van de bewonersgroep. De percentages zijn daarom niet zonder meer met elkaar te vergelijken.
Hoger opgeleiden komen vaak onder hun niveau terecht
Uit het onderzoek blijkt dat de deelnemers bepaald geen homogene groep vormen. Er zijn grote verschillen in opleiding, werkervaring en beheersing van de Nederlandse en Engelse taal.
Van de 456 deelnemers van wie het opleidingsniveau bekend was, had 31 procent een hbo- of bacheloropleiding afgerond. Twee procent had een universitaire opleiding. Daarnaast had 32 procent middelbaar onderwijs gevolgd.
Opvallend is dat Alphen binnen de vijf gemeenten het hoogste aandeel deelnemers met een hbo- of bacheloropleiding had: 40 procent.
Toch betekent een hogere opleiding niet automatisch dat iemand ook op dat niveau aan de slag kan.
Veel theoretisch opgeleide deelnemers komen terecht in uitvoerende functies. Dat heeft onder meer te maken met taalvereisten, de erkenning van buitenlandse diploma's en aanvullende beroepsregistraties. Werkgevers zijn bovendien niet altijd bereid om te investeren in langdurige opleidingstrajecten wanneer onzeker is hoe lang iemand in Nederland kan blijven.
De meeste arbeidsplaatsen binnen de vijf pilots bevinden zich in de horeca, logistiek en transport en schoonmaak.
De verdeling over de sectoren is als volgt:
Horeca: 27 procent.
Logistiek en transport: 26 procent.
Reiniging en schoonmaak: 22 procent.
Detailhandel: 7 procent.
Industrie en bouw: 5 procent.
Overige sectoren: 5 procent.
Catering en voedingsindustrie: 2 procent.
Technische bedrijfstak: 2 procent.
Agrarisch werk en landbouw: 1 procent.
Zorg: 1 procent.
Alphen laat daarbij een wat gevarieerder beeld zien, met plaatsingen in onder meer logistiek, productie, techniek en groenvoorziening.
Werk levert meer op dan alleen een salaris
Een belangrijk onderdeel van het onderzoek is de vraag wat betaald werk voor de deelnemers zelf betekent.
Voor mensen die in een azc verblijven, kan werk veel meer betekenen dan alleen het ontvangen van loon. Het biedt structuur, sociale contacten, werkervaring en een mogelijkheid om zelfstandig iets op te bouwen.
Van de 61 deelnemers die uitgebreid antwoord gaven op de vraag wat werken hun heeft opgeleverd, noemde:
57 procent werkervaring, leren of persoonlijke ontwikkeling.
54 procent inkomen, financiële zelfstandigheid of de mogelijkheid om familie te ondersteunen.
41 procent structuur, werkritme of een zinvolle daginvulling.
36 procent het opbouwen van sociale contacten.
16 procent meer rust, minder stress of een beter gevoel over zichzelf.
De percentages tellen niet op tot 100 procent, omdat deelnemers meerdere antwoorden konden geven.
Ook de begeleiding in Alphen levert volgens het rapport persoonlijke resultaten op. Een werkbegeleider uit Alphen vertelt over een deelnemer die door zijn werk geld verdient, zichzelf en zijn familie kan helpen en graag onafhankelijk wil worden.
Het onderzoek laat daarnaast zien dat werk voor een deel van de deelnemers een belangrijke ontmoetingsplek wordt. Bij bijna de helft van de onderzochte werknemers nam het sociale contact met mensen buiten de opvanglocatie toe.
Nederlandse taal verbetert bij deelnemers in Alphen
Een opvallende uitkomst betreft de ontwikkeling van de Nederlandse taalvaardigheid.
Van de onderzochte deelnemers bij wie het taalniveau bij de start en later opnieuw werd beoordeeld, liet Alphen aan den Rijn de grootste vooruitgang zien. Bij 67 procent werd een verbetering van het Nederlandse taalniveau geregistreerd.
De onderzoekers plaatsen daarbij wel een kanttekening. De beoordelingen zijn uitgevoerd door werkbegeleiders en kunnen verschillen per beoordelaar. Een geregistreerde verandering is daarom niet automatisch volledig toe te schrijven aan het werk.
Toch onderstreept de uitkomst het belang van een combinatie van werk en taalontwikkeling.
De gemeente heeft hiervoor vanaf januari 2026 ook NT2-docenten ingezet. NT2 staat voor Nederlands als tweede taal. Daarmee wordt het mogelijk om deelnemers niet alleen werkervaring te laten opdoen, maar ook gericht aan hun Nederlandse taalvaardigheid te laten werken.
Werkgevers zijn opvallend positief
Niet alleen de werknemers zelf, maar ook de werkgevers zijn overwegend positief over de ervaringen.
Van de 62 werkgevers die aan de evaluatie deelnamen, gaf 94 procent aan tevreden of zeer tevreden te zijn over de werkzaamheden van de werknemer.
Daarbij waardeerden werkgevers vooral de motivatie, inzet en werkhouding. Zij noemen dat werknemers afspraken nakomen, op tijd komen, instructies opvolgen en hard werken.
Ook zien werkgevers regelmatig dat werknemers zich snel ontwikkelen en steeds zelfstandiger worden.
Over de integratie op de werkvloer was 58 procent van de werkgevers tevreden of zeer tevreden. 37 procent had hierover een neutraal oordeel.
Dat betekent overigens niet dat er helemaal geen problemen zijn. Werkgevers noemen onder meer taalbarrières, verschillen in werkcultuur en soms een lager werktempo dan verwacht.
Juist daarom is begeleiding belangrijk. Een werkgever die weet dat hij bij vragen of problemen kan terugvallen op een jobcoach, is volgens het onderzoek eerder bereid om ook andere bewoners een kans te geven.
Niet iedereen kan zomaar aan het werk
Het onderzoek maakt ook duidelijk dat de weg naar betaald werk niet altijd eenvoudig is.
Mensen die nog in de asielprocedure zitten, moeten aan verschillende wettelijke voorwaarden voldoen. Zo is voor betaald werk een tewerkstellingsvergunning (TWV) nodig. Deze moet door de werkgever worden aangevraagd.
Daarnaast is een burgerservicenummer (BSN) noodzakelijk. Vertraging bij de aanvraag of verwerking daarvan kan ervoor zorgen dat iemand niet kan beginnen, zelfs wanneer er al een werkgever klaarstaat.
De wettelijke behandelingstermijn voor een volledige TWV-aanvraag bedraagt maximaal vijf weken. In de praktijk ervaren werkgevers de procedure als ingewikkeld en tijdrovend.
Ook andere omstandigheden spelen een rol.
De Regeling eigen bijdrage asielzoekers (Reba)
Bewoners die inkomsten of vermogen hebben, moeten via de Regeling eigen bijdrage asielzoekers meebetalen aan onder meer weekgeld, maaltijden en huisvesting.
Vooral mensen met een gezin kunnen daardoor een aanzienlijk deel van hun inkomsten moeten afdragen. Volgens het onderzoek kan dit in bepaalde gevallen oplopen tot een vermindering van het beschikbare inkomen met 75 procent.
Dat maakt werken met weinig uren financieel soms minder aantrekkelijk. Bovendien zijn er achterstanden geweest bij het versturen van definitieve berekeningen en beschikkingen, waardoor deelnemers niet altijd weten hoeveel geld zij uiteindelijk overhouden.
Geen kinderopvang
Voor ouders met jonge kinderen vormt het ontbreken van kinderopvang een belangrijke belemmering. Vooral alleenstaande ouders kunnen daardoor vaak uitsluitend tijdens schooluren werken.
Dat beperkt de keuze aan banen en het aantal uren dat zij beschikbaar zijn.
Verhuizingen vanuit het azc
Ook verhuizingen vormen een probleem. Bewoners kunnen door veranderingen in de opvangcapaciteit of procedurele omstandigheden naar een andere locatie worden overgeplaatst.
Een verhuizing kan betekenen dat iemand zijn baan kwijtraakt, terwijl er juist tijd en energie is geïnvesteerd in het vinden van werk en het opbouwen van een werkrelatie.
Wanneer iemand uitgeprocedeerd raakt, vervalt bovendien het recht om te werken en moeten lopende trajecten worden beëindigd.
Beperkte mogelijkheden voor hoger opgeleiden
Voor mensen met een theoretische opleiding is het vaak moeilijk om een baan te vinden die aansluit bij hun eerdere beroep. Buitenlandse diploma's moeten soms worden gewaardeerd en voor bepaalde beroepen zijn aanvullende registraties noodzakelijk.
Daardoor komen ook hoger opgeleiden regelmatig in functies terecht die onder hun opleidingsniveau liggen.
Goede begeleiding voorkomt dat mensen vroegtijdig stoppen
Een andere belangrijke uitkomst is dat het vinden van een baan slechts een deel van het traject vormt.
Gemiddeld stopte 11 procent van de geplaatste deelnemers binnen de onderzochte periode voortijdig met werken.
De redenen lopen uiteen. Soms blijkt het werk fysiek zwaarder dan verwacht. Ook taalproblemen, onduidelijke afspraken, beperkte werktijden, reisafstanden en persoonlijke omstandigheden kunnen een rol spelen.
Daarnaast zijn er deelnemers die stoppen omdat het contract niet wordt verlengd of omdat zij op zoek gaan naar werk met meer uren of betere ontwikkelmogelijkheden.
De onderzoekers benadrukken daarom dat begeleiding na de plaatsing noodzakelijk blijft.
Vooral de eerste maanden zijn belangrijk. Een jobcoach kan problemen tussen werkgever en werknemer vroegtijdig signaleren en helpen oplossen. Dat kan gaan over communicatie, verwachtingen, taalgebruik en de manier waarop iemand op de werkvloer functioneert.
Bij de vijf gemeenten bleek dat deze persoonlijke begeleiding een belangrijke bijdrage levert aan het beperken van uitval.
Alphen trekt de pilot door tot en met 2028
De gemeente Alphen aan den Rijn heeft inmiddels besloten de succesvolle dienstverlening voort te zetten.
De pilot begon met een inzet van 0,5 fte voor jobhunting. Vanaf januari 2026 is de capaciteit uitgebreid naar 1 fte jobhunter en 1 fte jobcoach. Daarnaast worden NT2-docenten ingezet via een opdracht aan een taalschool.
Voor de voortzetting maakt Alphen gebruik van de Europese AMIF-subsidie die de gemeente eerder heeft ontvangen. AMIF is het Europese fonds voor asiel, migratie en integratie.
Volgens de gemeentelijke brief van 12 november 2026 wordt de dienstverlening in ieder geval tot en met 2028 voortgezet.
Daarmee kiest Alphen ervoor om niet alleen banen te zoeken voor bewoners van het azc, maar ook te investeren in begeleiding, taalontwikkeling en ondersteuning van werkgevers.
Onderzoekers pleiten voor meer verantwoordelijkheid en duidelijkere regels
Platform31 trekt uit de vijf pilots verschillende conclusies voor de toekomst.
Een belangrijke aanbeveling is om gemeenten een wettelijke taak te geven bij de begeleiding van mensen in de asielprocedure naar werk. Op dit moment ontbreekt een duidelijk aangewezen verantwoordelijke partij voor deze ondersteuning.
Daarnaast pleiten de onderzoekers voor een betere aansluiting tussen de verschillende organisaties en overheidsinstanties.
Zo moet worden voorkomen dat iemand zijn werk en begeleiding verliest wanneer hij een verblijfsstatus krijgt, naar een andere gemeente verhuist of met zijn inburgering begint.
Ook moeten procedures rond BSN-nummers en tewerkstellingsvergunningen eenvoudiger en sneller worden. De onderzoekers vragen daarnaast aandacht voor de financiële gevolgen van de Reba-regeling, toegang tot taalonderwijs en mogelijkheden om buitenlandse diploma's te laten waarderen.
Verder wordt aanbevolen dat werkgeversorganisaties en branches landelijke afspraken maken over het aannemen, opleiden en begeleiden van mensen die nog in de asielprocedure zitten.
Geen garantie op succes, maar wel een duidelijke opbrengst
Het onderzoek van Platform31 laat zien dat arbeidstoeleiding vanuit een azc mogelijk is en dat een aanzienlijk deel van de deelnemers daadwerkelijk aan het werk komt.
Voor Alphen betekent dit dat 39 bewoners via de pilot een betaalde baan hebben gevonden. Tegelijkertijd laat het onderzoek zien dat er achter de cijfers veel begeleiding en praktische ondersteuning schuilgaat.
De resultaten zijn positief, maar de onderzoekers waarschuwen ook dat gemeenten niet uitsluitend naar het aantal plaatsingen moeten kijken. De kwaliteit van het werk, de duurzaamheid van de arbeidsrelatie en de mogelijkheden om door te groeien zijn minstens zo belangrijk.
Voor Alphen ligt de komende jaren de uitdaging bij het vasthouden en verder ontwikkelen van deze aanpak. De Europese subsidie biedt daarvoor voorlopig financiële ruimte tot en met 2028.
Of de begeleiding daarna structureel onderdeel wordt van de gemeentelijke dienstverlening, zal mede afhangen van toekomstige financiering en de landelijke keuzes rond arbeidsparticipatie van mensen in de asielprocedure.
Eén conclusie is in ieder geval duidelijk: mensen die willen en kunnen werken, hoeven niet jarenlang aan de zijlijn te staan. Met de juiste begeleiding blijken ook bewoners van het Alphense azc een waardevolle bijdrage te kunnen leveren aan de arbeidsmarkt en de samenleving.
