Alphen heeft geld voor toeristische luchtkastelen, maar vergeet de eigen inwoners: welkom in bestuurlijk Disneyland!
Column | Xaverio van der Aar
Woningzoekenden kunnen jarenlang wachten, inwoners mogen steeds dieper in hun portemonnee graaien, verenigingen vechten voor hun voortbestaan en de gemeentelijke financiën staan onder druk. Maar gelukkig heeft het Alphense gemeentebestuur de prioriteiten glashelder: we moeten toeristen verleiden om hier langer te blijven. Want blijkbaar is Alphen aan den Rijn niet compleet zolang er niet voldoende vakantiegangers met een koffertje, camper of hotelreservering rondlopen.
Je zou er bijna om lachen als het niet zo treurig was. Terwijl inwoners zich afvragen hoe ze hun woonlasten, boodschappen en energierekening moeten blijven betalen, presenteert het college doodleuk een toeristische toekomstvisie tot 2035. De titel is werkelijk prachtig: Groei met betekenis. Alleen vraag ik me af voor wie die betekenis eigenlijk bedoeld is. Voor de inwoners die hier wonen, werken en belasting betalen? Of voor de toeristen die hier misschien een paar nachtjes komen slapen?
Op 3 november 2026 stelde het college de Agenda Recreatie & Toerisme 2035 vast. Hotels, camperplaatsen, vakantieparken, Romeinse bezoekerscentra, vaarroutes, toeristische informatiepunten, recreatieve verbindingen en zelfs een World Limes Heritage Centre. Het kan kennelijk niet op. Er wordt een compleet toeristisch toekomstimperium op papier gezet, terwijl de gemeente tegelijkertijd in haar eigen coalitieakkoord toegeeft dat de financiële ruimte onder druk staat en dat er scherpe keuzes nodig zijn.
Scherpe keuzes? Blijkbaar alleen wanneer het om de gewone inwoner gaat.
De gemeente heeft financiële hoofdpijn, maar droomt ondertussen van vakantieparken
Laten we die bestuurlijke tegenstrijdigheid eens onder een vergrootglas leggen. Het gemeentebestuur vertelt inwoners dat er minder geld beschikbaar is, dat investeringen zorgvuldig moeten worden afgewogen en dat er niet langer eindeloos plannen moeten worden gemaakt zonder zichtbare resultaten. Mooie woorden. Maar zodra het over toerisme gaat, lijkt die financiële voorzichtigheid plotseling een stuk minder belangrijk.
Dan verschijnen er ineens ambities voor meer overnachtingen, grotere verblijfsvoorzieningen, toeristische marketing en nieuwe bezoekerslocaties. En natuurlijk mag een mogelijk vakantiepark niet ontbreken.
Een vakantiepark! In een gemeente waar mensen soms jarenlang zoeken naar een betaalbare woning. Natuurlijk, een recreatiewoning is geen gewone woning en niemand beweert dat je daarmee de woningnood oplost. Maar het laat wel zien waar bestuurlijke energie naartoe gaat. Er wordt ruimte gezocht voor nieuwe toeristische ontwikkelingen, terwijl inwoners nog altijd wachten op oplossingen voor problemen die allang op het bordje van de gemeente liggen.
Misschien moeten de wethouders eens een nachtje in zo'n toekomstig vakantiepark gaan logeren. Wel op eigen kosten natuurlijk. Dan kunnen ze tijdens het ontbijt nadenken over de vraag waarom een toerist kennelijk meer toekomstperspectief krijgt dan een woningzoekende Alphenaar.
De Romeinen zijn vertrokken. De rekening blijft achter.
Dan hebben we ook nog het Romeinse verleden. Albaniana, Nigrvm Pvllvm, de Romeinse Limes en de Zwammerdamschepen. Prachtig erfgoed, absoluut. Archeon, Avifauna, de Molenviergang en het Bentwoud zijn waardevolle onderdelen van onze gemeente. Daar hoeft niemand aan te twijfelen.
Maar bij het college lijkt iedere historische steen tegenwoordig een potentiële toeristische geldmachine te zijn. Een World Limes Heritage Centre, een bezoekerscentrum bij de Molenviergang, Romeinse wandelroutes, fietsroutes, vaarroutes, evenementen en internationale samenwerkingen. Het verleden moet vooral economisch worden uitgebuit.
Alleen ontbreekt er iets heel belangrijks in dat romantische plaatje: de financiële werkelijkheid.
Wie betaalt de bouw? Wie wordt eigenaar? Wie draait op voor het personeel, het onderhoud, de energierekening en de exploitatie? Hoeveel bezoekers moeten er jaarlijks komen om zo'n voorziening overeind te houden? En wat gebeurt er wanneer de belangstelling tegenvalt?
Een bezoekerscentrum neerzetten voor een mooie openingsfoto is één ding. Het vervolgens jarenlang financieel overeind houden is iets heel anders. Maar kennelijk is dat een zorg voor later. Tegen die tijd zit er misschien weer een ander college en mag een volgende generatie bestuurders uitleggen waarom de rekening hoger uitvalt dan verwacht.
ABBA in Alphen? Eerst de basis maar eens op orde!
De toeristische agenda heeft zelfs een eigen ABBA-strategie. Nee, niet de Zweedse popgroep, maar Avifauna, Bentwoud, Boskoop en Archeon. Deze toeristische trekpleisters moeten nadrukkelijker met elkaar worden verbonden.
Prima idee op papier. Alleen beschrijft dezelfde agenda ook wat er allemaal nog niet op orde is. Boskoop is onvoldoende aangesloten op recreatieve routes, de Molenviergang is niet goed bezoekbaar, de bereikbaarheid vanaf stations laat te wensen over en een duidelijk toeristisch profiel ontbreekt.
Met andere woorden: de basis is nog niet eens op orde, maar het college staat alweer met de volgende stapel ambities klaar.
Misschien moet er eerst eens worden geïnvesteerd in wat er al is, voordat er opnieuw een heel nieuw beleidscircus wordt opgetuigd. Maar dat levert natuurlijk minder indrukwekkende toekomstpresentaties op.
De Gnephoek wordt steeds meer een bestuurlijke grabbelton
En alsof de Gnephoek nog niet ingewikkeld genoeg is, wordt ook daar een recreatieve ambitie aan toegevoegd. Een gebied waar woningbouw, natuur, water, infrastructuur en financiële risico's al voor voldoende hoofdbrekens zorgen, moet kennelijk ook nog toeristisch aantrekkelijk worden gemaakt.
Hoeveel ambities passen er eigenlijk in één gebied? Wie betaalt de recreatieve voorzieningen? Welke grond wordt daarvoor gebruikt? Wie draait op voor beheer en onderhoud? En worden die kosten meegenomen in de toch al ingewikkelde financiële afwegingen rond de gebiedsontwikkeling?
Het begint erop te lijken dat ieder gemeentelijk project tegenwoordig een extra wensenlijst krijgt. En iedere nieuwe wens betekent mogelijk weer een nieuwe rekening.
De inwoners mogen straks maar hopen dat de financiële onderbouwing beter is dan de hoeveelheid ambities die op papier wordt gezet.
Geen directe financiële gevolgen. Gelooft iemand dat nog?
Het mooiste staat misschien wel in de toelichting bij de agenda: het vaststellen ervan heeft op zichzelf geen directe financiële consequenties.
Wat een geruststelling! Er ligt een agenda vol plannen, mogelijke investeringen en nieuwe voorzieningen, maar financieel kost het vaststellen ervan voorlopig niets. Dat is ongeveer hetzelfde als een compleet winkelcentrum ontwerpen en vervolgens beweren dat het niets kost omdat de eerste rekening nog niet is binnengekomen.
Bij de acties worden indicatieve investeringsbedragen genoemd, variërend van minder dan 25.000 euro tot meer dan 100.000 euro per actie. Dat zijn geen vastgestelde totaalbudgetten. De daadwerkelijke financiële gevolgen moeten later worden uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma voor 2026-2030.
En daar zit precies het probleem. Eerst wordt de droom verkocht, daarna wordt gekeken wat die droom gaat kosten.
Maar waar is het totaalplaatje? Waar zijn de structurele exploitatiekosten? Waar zijn de personeelskosten, onderhoudskosten, marketinguitgaven en financiële risico's? Waar staat wat er gebeurt wanneer subsidies niet worden toegekend of bezoekersaantallen tegenvallen?
Een gemeente die haar inwoners vraagt om financieel begrip te tonen, zou zelf toch het goede voorbeeld moeten geven. Eerst rekenen, dan besluiten. Niet andersom.
De inwoners mogen betalen, maar wie rekent het college af?
Er wordt volop gesproken over participatie. Ondernemers, inwoners, jongeren, toeristische organisaties en regionale partners zijn betrokken. Er zijn bijeenkomsten georganiseerd, gesprekken gevoerd en samenwerkingen besproken. Er komt mogelijk een regietafel, een ondernemersplatform en een toerismemonitor.
Prachtig. Nog meer overleg, nog meer rapportages en nog meer bestuurlijke tafels.
Maar ik wil geen jaarlijks verslag waarin staat dat er opnieuw een bijeenkomst is geweest, een samenwerking is versterkt of een onderzoek is uitgevoerd. Ik wil resultaten zien. Harde cijfers. Werkelijke kosten. Aantoonbare opbrengsten.
Hoeveel extra bezoekers zijn er gekomen? Hoeveel extra overnachtingen zijn gerealiseerd? Hoeveel geld blijft daadwerkelijk in de Alphense economie? Hoeveel gemeenschapsgeld is erin verdwenen? En wie wordt verantwoordelijk gehouden wanneer de resultaten achterblijven?
Een monitor die vooral meet hoeveel er is vergaderd, is geen controle. Het is een administratief bewijs dat er weer een jaar voorbij is gegaan.
Tien jaar toeristische dromen. En ondertussen gaat het gewone leven gewoon door.
De agenda verdeelt de ambities over drie fases. Eerst het fundament leggen, vervolgens uitbreiden en verbinden en uiteindelijk moet Alphen in 2034 en 2035 een herkenbare toeristische verblijfsbestemming zijn.
Tien jaar vooruitkijken. Tien jaar plannen maken. Tien jaar ambities presenteren.
Maar ondertussen zitten we in 2026. De woningnood is er nu. De financiële problemen zijn er nu. De druk op voorzieningen is er nu. De inwoners betalen hun gemeentelijke lasten nu.
Het college kijkt ondertussen naar 2035, alsof de problemen van vandaag vanzelf verdwijnen wanneer je maar lang genoeg naar een toekomstvisie staart.
En laten we vooral niet vergeten dat Alphen richting 2040 wil doorgroeien naar ongeveer 140.000 inwoners. Dat vraagt al enorme investeringen in woningen, scholen, infrastructuur, zorg en openbare ruimte. Hoe verstandig is het dan om tegelijkertijd een omvangrijke toeristische agenda op te tuigen zonder dat de totale financiële gevolgen duidelijk zijn?
Een gemeente die haar eigen financiële grenzen niet kent, moet niet doen alsof haar ambities grenzeloos kunnen zijn.
Gemeenteraad: wordt wakker en stel eindelijk eens de juiste vragen!
Ik verwacht van de gemeenteraad meer dan een vriendelijk knikje bij de presentatie van weer een nieuwe toekomstvisie. De raad is er niet om als applausmachine van het college te functioneren. De raad moet controleren, doorvragen en zo nodig op de rem trappen.
Daarom zou ik graag antwoord willen op een aantal vragen:
Wat is de totale verwachte investering van de toeristische agenda tot 2035?
Welke bedragen zijn daadwerkelijk opgenomen in de begrotingen voor 2027 tot en met 2030?
Hoeveel ambtelijke uren en personeelskosten worden aan deze agenda besteed?
Wat worden de jaarlijkse kosten voor beheer, onderhoud, personeel en exploitatie?
Wat gebeurt er met de plannen wanneer subsidies niet worden toegekend?
Welke financiële en ruimtelijke gevolgen heeft een mogelijk vakantiepark?
Wie betaalt de bouw en exploitatie van het World Limes Heritage Centre?
Welke gemeentelijke verplichtingen ontstaan bij een bezoekerscentrum aan de Molenviergang?
Welke extra kosten brengt de recreatieve ontwikkeling van de Gnephoek met zich mee?
Welke concrete economische opbrengsten en aantallen extra overnachtingen worden verwacht?
Hoe garandeert het college dat deze ambities niet leiden tot hogere gemeentelijke lasten?
Welke projecten worden geschrapt wanneer de financiële situatie verder verslechtert?
En vooral: waarom wordt een omvangrijke agenda vastgesteld voordat de inwoners en de gemeenteraad een volledig beeld hebben van de financiële gevolgen?
Ik ben bijzonder benieuwd welke fracties deze vragen daadwerkelijk durven te stellen en welke partijen straks weer genoegen nemen met een bestuurlijk antwoord vol woorden als kansen, verbinding, perspectief en toekomstbestendigheid.
Mijn boodschap aan het college: stop met het verkopen van luchtkastelen!
Laat één ding duidelijk zijn: ik ben niet tegen toerisme. Ik ben niet tegen ondernemers die kansen willen benutten. Ik ben niet tegen het beschermen van erfgoed, betere recreatieve voorzieningen of het aantrekkelijker maken van onze gemeente.
Maar ik ben wel tegen een gemeentebestuur dat nieuwe ambities blijft stapelen terwijl de financiële werkelijkheid steeds ongemakkelijker wordt.
Ik ben tegen het idee dat iedere nieuwe ontwikkeling automatisch een gemeentelijke prioriteit moet worden. Ik ben tegen toekomstvisies waarin de mooie plaatjes vooropstaan en de financiële onderbouwing achteraan bungelt. En ik ben vooral tegen de gedachte dat inwoners uiteindelijk maar moeten betalen omdat het college zijn eigen ambities niet onder controle heeft.
Alphen heeft geen gebrek aan toekomstvisies. Alphen heeft een gebrek aan duidelijke prioriteiten, financiële discipline en zichtbare resultaten.
Misschien moet het gemeentebestuur eens een andere agenda vaststellen. Eentje waarin betaalbaar wonen, leefbare wijken, sterke verenigingen, goede voorzieningen en gezonde gemeentefinanciën bovenaan staan. En waarin toeristische ambities pas aan bod komen wanneer duidelijk is dat de rekening verantwoord betaald kan worden.
Want de inwoners zijn geen pinautomaat voor bestuurlijke hobbyprojecten.
Slot: Ave Alphen, de toerist is welkom. De rekening niet!
Misschien moeten we van de Agenda Recreatie & Toerisme 2035 inderdaad een toeristische attractie maken. Een dagje bestuurlijk Alphen.
Je begint bij het gemeentehuis en krijgt een prachtige presentatie over de toekomst. Daarna wandel je langs de woningnood, de stijgende lasten en de financiële uitdagingen. Vervolgens bezoek je het loket waar je kunt informeren naar de kosten van alle nieuwe ambities. Daar krijg je te horen dat de bedragen nog worden uitgewerkt.
Je eindigt bij een speciaal gebouwd bezoekerscentrum, waarvan de exploitatie nog niet helemaal duidelijk is. Bij vertrek ontvang je een prachtige folder met de titel Groei met betekenis. De rekening? Die volgt later.
Dat is kennelijk het nieuwe Alphense toeristische verdienmodel.
Maar ik heb een veel eenvoudiger voorstel: laat het college eerst eens bewijzen dat het verantwoord kan omgaan met het geld dat inwoners iedere maand moeten afstaan. Laat zien dat bestaande problemen worden aangepakt. Laat zien dat beloften worden nagekomen. Laat zien dat er keuzes worden gemaakt die niet iedere keer op het bordje van de belastingbetaler belanden.
Want een toeristische toekomstvisie van tien jaar is prachtig. Maar wat heeft een inwoner eraan wanneer hij vandaag geen betaalbare woning kan vinden, morgen meer gemeentelijke lasten moet betalen en overmorgen mag horen dat er opnieuw geen geld is?
De Romeinen bouwden wegen, forten en nederzettingen. Het huidige Alphense bestuur bouwt vooral toekomstvisies. En ondertussen lijkt niemand zich af te vragen wie de rekening betaalt.
Ave Alphen! De toerist mag langer blijven, het vakantiepark mag er misschien komen en de Romeinen mogen terugkeren. Maar misschien moet het gemeentebestuur eerst eens leren hoe je een gemeente bestuurt zonder de portemonnee van de eigen inwoners als onbeperkte financieringsbron te beschouwen.
Want Alphen heeft geen behoefte aan bestuurlijk Disneyland.
Alphen heeft behoefte aan een gemeentebestuur dat eindelijk wakker wordt.
Is het ook mogelijk om wat minder zuur te zijn? Nog even en de gemeente moet een bodemsanering betalen op de plekken waar je loopt, dat is nog eens zonde van het geld.