Column: Spreidingswet of doorschuifwet? Alphen krijgt de rekening
628 opvangplekken. Dat is de opdracht voor Alphen aan den Rijn. Opgelegd via een verdeelsleutel, gepresenteerd als redelijkheid, verkocht als solidariteit. Minister Van den Brink noemt het een eerlijke verdeling op basis van inwonertal en welvaart.
Maar wat hier gebeurt, is geen eerlijke verdeling. Het is bestuurlijk gemakzuchtig rekenen met maatschappelijke gevolgen die lokaal landen.
Ja, mensen die vluchten voor oorlog en vervolging hebben recht op bescherming. Dat staat buiten kijf. De vraag is niet óf Nederland opvang moet bieden. De vraag is hoe, waar en tegen welke grenzen. En vooral: wie draagt de verantwoordelijkheid als de rek eruit is?
Volgens de spreadsheet moet Alphen 628 plekken realiseren. 59 meer dan op basis van alleen inwonertal logisch zou zijn. Want Alphen is relatief welvarend, relatief hoogopgeleid, relatief lage werkloosheid. Dus: extra taak.
Alsof welvaart automatisch betekent dat voorzieningen onbeperkt schaalbaar zijn. Alsof een lage werkloosheid gelijkstaat aan onbeperkte capaciteit bij scholen, huisartsen, wijkagenten en sociale teams. Alsof woningtekorten verdwijnen zodra Den Haag een getal publiceert.
In werkelijkheid is dit geen rekensom, maar een optelsom van druk:
– Een woningmarkt die al vastzit.
– Wijken waar leefbaarheid onder spanning staat.
– Integratietrajecten die jarenlange begeleiding vragen.
– Gemeentebegrotingen die al onder druk staan.
En dan begint het zogenaamde ‘kwartetspel’ binnen Zuid-Holland. Gemeenten mogen onderling schuiven met aantallen. Wie al veel statushouders heeft, kan misschien wat inleveren. Wie Oekraïners opvangt, kan mogelijk compenseren. En als ze er niet uitkomen? Dan beslist de minister.
Dat heet overleg. Maar het voelt als: slikken of geslikt worden.
Wat structureel ontbreekt, is regie aan de voorkant. Jarenlang is migratiebeleid vooruitgeschoven, opvangcapaciteit afgebouwd en spreiding politiek vermeden. Nu de druk oploopt, wordt het opgelost met een verdeelsleutel en een deadline. 88.000 plekken landelijk in 2027. 38.000 moeten er nog bij. En gemeenten mogen het uitvoeren.
Dat is geen visie. Dat is crisismanagement in slow motion.
En wie het waagt om vragen te stellen over draagkracht, over tempo, over schaal, krijgt al snel het verwijt dat hij of zij niet solidair zou zijn. Dat is het armoedigste frame in dit debat. Draagkracht bespreken is geen hardheid. Het is verantwoordelijkheid nemen.
Want wat gebeurt er als de aantallen blijven fluctueren? Twee jaar geleden begon Alphen op 687 en eindigde op 619. Nu is het 628. Volgend jaar weer een nieuw cijfer? Ondertussen worden locaties gezocht, omwonenden geïnformeerd, bezwaren ingediend, tijdelijke voorzieningen opgezet — en daarna mogelijk weer aangepast.
Zo bouw je geen stabiel beleid. Zo organiseer je permanente onrust.
Als Den Haag écht leiderschap wil tonen, dan hoort daar meer bij dan cijfers publiceren. Dan hoort daar bij:
– Structurele financiering voor gemeenten.
– Investeren in huisvesting én integratie.
– Duidelijkheid over grenzen en verwachtingen.
– Eerlijkheid over wat wél en niet kan.
Solidariteit zonder uitvoerbaarheid is symboliek. En symboliek lost geen woningnood op, ontlast geen huisarts en voorkomt geen spanningen in wijken.
De kern van het probleem? Het Rijk bepaalt. De gemeente regelt. De inwoner voelt het.
En zolang dat patroon niet verandert, blijft de spreidingswet niet een oplossing, maar een verdeelmechanisme van politieke verantwoordelijkheid.
628 plekken. Een getal op papier.
Maar in de praktijk: een test voor bestuur dat verder moet kijken dan een spreadsheet.
Zet ze maar in de achtertuin van vvd en cda d66 en de rest .Maar dat gaan ze niet doen gr