Twee ton belastinggeld en een oud-wethouder: waarom deze stichting?
Soms komt er een voorstel voorbij waarvan je denkt: dit kan toch niet serieus zijn? Niet omdat nadenken over de toekomst van Alphen aan den Rijn geen goed idee is. Integendeel. Iedere gemeente moet vooruitkijken. De grote vraag is alleen: waarom gebeurt dat via een nieuwe stichting, met belastinggeld en een voormalig wethouder in een prominente adviesrol?
Dat is precies waarom de oprichting van Stichting Alphen 2050 tijdens de laatste raadsvergadering zoveel stof deed opwaaien. Niet omdat de oppositie tegen een toekomstvisie is. Niet omdat niemand wil nadenken over Alphen in 2050. Maar omdat de gekozen constructie meer vragen oproept dan antwoorden geeft.
Laten we beginnen bij de basis. De gemeente Alphen aan den Rijn beschikt over een grote ambtelijke organisatie. Er werken honderden mensen die zich dagelijks bezighouden met ruimtelijke ordening, woningbouw, economie, verkeer, duurzaamheid, financiën en strategisch beleid. Daarnaast worden regelmatig externe adviesbureaus ingehuurd wanneer specialistische kennis nodig is. Jaarlijks gaat daar miljoenen euro's aan gemeenschapsgeld naartoe.
Waarom is er dan nóg een organisatie nodig?
Is de bestaande kennis binnen het gemeentehuis onvoldoende? Zijn de beleidsmedewerkers niet in staat een toekomstvisie op te stellen? Of vertrouwt het college zijn eigen organisatie niet meer? Op die vragen is tijdens het debat geen overtuigend antwoord gekomen.
In plaats daarvan wordt een stichting opgericht waarvoor ongeveer € 200.000 beschikbaar wordt gesteld. Dat klinkt misschien niet als een enorm bedrag op een gemeentebegroting, maar voor inwoners die zien dat er tegelijkertijd keuzes moeten worden gemaakt over zorg, onderhoud van de openbare ruimte, sportvoorzieningen en andere maatschappelijke voorzieningen, is twee ton bepaald geen kleingeld.
En dan komt de volgende vraag.
Waar gaat dat geld precies naartoe?
Komt het terecht bij onderzoeken? Bij bijeenkomsten? Bij communicatie? Bij bestuur? Bij adviseurs? Hoeveel gaat er daadwerkelijk naar inhoudelijke werkzaamheden en hoeveel verdwijnt in organisatiekosten? Welke concrete prestaties moeten worden geleverd? Wanneer is de stichting succesvol? En hoe wordt dat gecontroleerd?
Dat zijn geen lastige vragen. Dat zijn juist de vragen die iedere belastingbetaler zou mogen stellen voordat er € 200.000 wordt uitgegeven.
Maar het meest opvallende onderdeel van dit dossier is zonder twijfel de rol van voormalig wethouder Gerard van As.
Laat duidelijk zijn: niemand ontkent dat Van As veel ervaring heeft. Hij heeft jarenlang als wethouder zijn stempel gedrukt op Alphen aan den Rijn. Juist daarom is het zo opmerkelijk dat zijn nieuwe functie precies in deze constructie terechtkomt.
Iedereen weet hoe zijn vertrek is verlopen. Bij de vorming van de nieuwe coalitie moest Gerard van As vertrekken als wethouder. Vervolgens werd afgesproken dat hij nog twee jaar als adviseur betrokken zou blijven. Nu wordt een stichting opgericht die naar verwachting ongeveer twee jaar actief zal zijn. Binnen die stichting krijgt Van As een rol als strategisch adviseur.
Misschien is dat allemaal volledig logisch.
Misschien is het puur toeval.
Maar politiek draait niet alleen om de vraag of iets juridisch klopt. Politiek draait ook om geloofwaardigheid en om het voorkomen van iedere schijn van belangenverstrengeling of politieke vriendendiensten.
Juist die schijn hangt nu als een donkere wolk boven dit dossier.
Want stel jezelf eens de vraag: zou deze stichting er ook zijn gekomen als Gerard van As geen rol zou krijgen?
Dat is misschien wel de belangrijkste vraag van allemaal. En zolang daar geen helder antwoord op wordt gegeven, zal de discussie blijven bestaan.
Ook de keuze voor een stichting roept fundamentele vragen op. Waarom wordt niet gekozen voor een projectteam binnen de gemeentelijke organisatie? Waarom niet gewoon onder directe verantwoordelijkheid van de gemeenteraad? Waarom een aparte rechtspersoon, met een eigen bestuur en eigen verantwoordelijkheden?
Het antwoord van het college luidt dat de stichting onafhankelijk kan adviseren en het proces versnelt.
Maar onafhankelijk van wie eigenlijk?
De stichting wordt opgericht door de gemeente. De burgemeester wordt voorzitter. De gemeente betaalt de rekening. De adviezen zijn bedoeld voor de gemeente. Hoe onafhankelijk is zo'n constructie werkelijk?
Daarnaast ontstaat automatisch meer afstand tussen de gemeenteraad en de uitvoering. Natuurlijk zegt het college dat de raad wordt geïnformeerd. Maar informeren is niet hetzelfde als controleren. Een gemeenteraad hoort niet achteraf te horen wat een stichting heeft gedaan. De raad hoort vooraf kaders te stellen en tussentijds volledig inzicht te hebben in hoe gemeenschapsgeld wordt besteed.
Juist daarom vonden SP, Forum voor Democratie, Partij voor de Dieren en RijnGouweLokaal dat deze constructie onwenselijk is. Hun motie en amendement haalden het niet, maar de vragen die zij stelden verdwijnen daarmee niet.
Tijdens het debat liep de spanning zelfs zo hoog op dat SP-fractievoorzitter John van de Kolk sprak over het "in het pak naaien" van politieke partijen. De voorzitter greep terecht in vanwege de woordkeuze, maar achter die ongelukkige formulering zat wel degelijk een onderliggende frustratie. De oppositie heeft het gevoel dat hier een politieke afspraak wordt verpakt als bestuurlijke noodzaak.
En eerlijk gezegd is dat gevoel niet moeilijk te begrijpen.
Want als het werkelijk alleen gaat om een toekomstvisie, waarom is dan gekozen voor precies deze constructie? Waarom niet de ambtelijke organisatie? Waarom niet een onafhankelijke commissie zonder bestuurlijke banden? Waarom een stichting? Waarom nu? Waarom deze personen?
Hoe meer vragen worden gesteld, hoe minder overtuigend de antwoorden klinken.
Misschien blijkt over twee jaar dat Stichting Alphen 2050 uitstekende adviezen heeft opgeleverd. Dat zou alleen maar mooi zijn. Maar dat neemt niet weg dat goed bestuur begint met maximale transparantie. Inwoners moeten kunnen begrijpen waarom keuzes worden gemaakt. Niet alleen omdat het juridisch mag, maar omdat het ook bestuurlijk uitlegbaar is.
En juist daar wringt het.
Een overheid die voortdurend zegt dat zij transparant wil zijn, kiest nu voor een constructie die juist nieuwe vragen oproept. Een gemeentebestuur dat zegt zorgvuldig met gemeenschapsgeld om te gaan, trekt twee ton uit voor een stichting terwijl niet duidelijk is waarom de bestaande organisatie deze taak niet kan uitvoeren. En een voormalig wethouder die na zijn gedwongen vertrek toch weer een prominente adviesrol krijgt, voedt onvermijdelijk de discussie over politieke afspraken achter de schermen.
Misschien is er voor al deze keuzes een uitstekende verklaring.
Maar zolang die verklaring onvoldoende overtuigt, blijft één vraag boven dit dossier hangen:
Is Stichting Alphen 2050 echt opgericht om de toekomst van Alphen vorm te geven, of is het vooral een constructie geworden om een politiek probleem op een nette manier op te lossen?
Dat is een vraag waarop niet alleen de oppositie, maar ook de inwoners van Alphen aan den Rijn een helder antwoord verdienen. Want vertrouwen in de politiek ontstaat niet door te zeggen dat er niets aan de hand is. Vertrouwen ontstaat door openheid, controleerbaarheid en keuzes die niet alleen rechtmatig zijn, maar ook begrijpelijk voelen voor de inwoners die uiteindelijk de rekening betalen.
Xaverio.
