Gemeente grijpt in bij subsidiebeleid: regels niet op orde, complete herziening nodig
Foto: Ter illustratie
ALPHEN AAN DEN RIJN - De gemeente Alphen aan den Rijn zet het mes in het eigen subsidiebeleid. Uit een kritisch intern onderzoek blijkt dat de huidige regels en uitvoering op meerdere punten tekortschieten. Het college spreekt van een noodzakelijke en ingrijpende herziening van het hele systeem.
Dat blijkt uit een recente collegebrief aan de gemeenteraad.
Harde conclusie: systeem voldoet niet
Aanleiding voor de ingreep is een onderzoek van adviesbureau Haute Equipe uit 2024. De uitkomst laat weinig ruimte voor interpretatie: de organisatie en kwaliteit van de subsidieverstrekking in Alphen zijn onvoldoende.
Ook de huidige Algemene subsidieverordening (Asv) uit 2020 blijkt niet meer te voldoen. Volgens het college is actualisatie noodzakelijk om juridische risico’s en onduidelijkheid te voorkomen.
Geen kleine reparatie, maar complete herziening
De gemeente kiest nadrukkelijk niet voor kleine aanpassingen. In plaats daarvan wordt het volledige subsidiebeleid opnieuw ingericht. Daarbij wordt zowel gekeken naar de regels als naar de manier waarop subsidies in de praktijk worden verstrekt.
Onderdeel van de aanpak is het actualiseren van de Asv en het ontwikkelen van een uniforme modelregeling voor subsidies. Daarmee moet een einde komen aan de wirwar aan regels die nu bestaat.
Grote verschillen en gebrekkige kwaliteit
Uit het onderzoek blijkt dat de huidige subsidieregelingen sterk van elkaar verschillen. De kwaliteit wisselt en in sommige gevallen ontbreken essentiële onderdelen. Ook wordt het landelijke model van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) niet consequent toegepast.
Het gevolg is een systeem dat niet alleen onoverzichtelijk is, maar ook gevoelig voor fouten en extra regeldruk veroorzaakt.
Risico op willekeur
De bevindingen raken aan een gevoelig punt: de kans op ongelijke behandeling. Volgens het onderzoek zijn verbeteringen nodig op het gebied van rechtmatigheid, efficiëntie en het voorkomen van willekeur.
Daarmee erkent de gemeente impliciet dat het huidige systeem ruimte laat voor interpretatie en verschillen in behandeling tussen organisaties.
Minder regels, maar niet zonder controle
De nieuwe koers van de gemeente is opvallend. Enerzijds wil Alphen minder regels en administratieve lasten voor subsidieontvangers. Anderzijds blijft controle een belangrijk onderdeel van het systeem.
De gemeente wil werken met meer vertrouwen, maar houdt tegelijkertijd vast aan toezicht, onder meer via steekproeven. Het uitgangspunt: minder bureaucratie, zonder de controle los te laten.
Subsidies moeten zakelijker
Een duidelijke verandering is de wens om af te stappen van informele of historisch gegroeide relaties. Subsidies moeten voortaan op basis van heldere en uniforme regels worden verstrekt.
Dat betekent dat uitzonderingen minder vanzelfsprekend worden en dat organisaties gelijker behandeld moeten worden dan nu het geval is.
Meer ruimte voor het college
Ook bestuurlijk verandert er iets. De gemeenteraad blijft verantwoordelijk voor de hoofdlijnen, maar het college krijgt meer ruimte om subsidieregelingen en subsidieplafonds vast te stellen.
Volgens de gemeente moet dit zorgen voor meer flexibiliteit en snellere besluitvorming. Tegelijkertijd betekent het ook een verschuiving van invloed richting het college.
Minder ruimte voor interpretatie
Een belangrijk doel van de herziening is het beperken van open normen en zogeheten ‘kan’-bepalingen. Juist die zorgen volgens het onderzoek voor onduidelijkheid en vergroten de kans op willekeur.
Door regels strakker en concreter te formuleren, wil de gemeente de uitvoering voorspelbaarder maken.
Strikte scheiding met inkoop
Daarnaast wil de gemeente een duidelijke grens trekken tussen subsidies en inkoop. In de praktijk lopen die twee nu soms door elkaar, wat juridische risico’s met zich meebrengt.
In de nieuwe situatie krijgt elk instrument zijn eigen kader en regels.
Nieuwe indeling van subsidies
Om meer overzicht te creëren, wordt ook de indeling van subsidies aangepast. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen structurele subsidies en projectsubsidies.
Die scheiding moet zorgen voor meer duidelijkheid over doel, duur en voorwaarden.
Inspraak niet verplicht, wel gezocht
Opvallend is dat inspraak bij deze herziening niet verplicht is. Toch kiest de gemeente ervoor om organisaties en adviesraden te betrekken bij het proces.
Daarmee lijkt het college draagvlak te willen creëren voor de veranderingen.
Conclusie: stevige ingreep na pijnlijke analyse
Met deze herziening erkent de gemeente dat het huidige subsidiebeleid niet op orde is. De problemen zijn fundamenteel genoeg om een volledige herziening te rechtvaardigen.
De inzet is helder: duidelijkere regels, minder willekeur en een efficiënter systeem. Tegelijkertijd verschuift de macht deels richting het college, dat meer ruimte krijgt om keuzes te maken.
De komende periode zal moeten blijken of deze ingreep daadwerkelijk leidt tot een eerlijker en beter werkend subsidiebeleid — of dat oude problemen in een nieuw jasje terugkeren.
