Wie wil er in vredesnaam burgemeester van Alphen aan den Rijn worden?
Een vacature voor burgemeester van Alphen aan den Rijn. Klinkt mooi. Een gemeente met ruim honderdduizend inwoners, prachtige dorpen, een schitterend buitengebied en volop kansen. Maar wie de afgelopen jaren een beetje heeft opgelet, zou bij het lezen van de vacature misschien eerst even naar de kleine lettertjes willen kijken. Want er staat vermoedelijk niet bij: ‘Ervaring met puinruimen strekt tot aanbeveling.’
Want laten we eerlijk zijn: wie wil er op dit moment burgemeester van Alphen aan den Rijn worden?
Je krijgt namelijk niet bepaald een gemeente cadeau waar alles keurig op de rails staat. Je krijgt een gemeente waar dossiers zich opstapelen, waar miljoenenprojecten steeds ingewikkelder lijken te worden en waar inwoners zich regelmatig afvragen of er aan de bestuurstafel nog iemand zit die gewoon eens zegt: stop, dit gaan we niet doen.
Neem de Raadsbrug over het Aarkanaal. Een fietsbrug. Geen tunnel onder het Kanaal van Panama, geen hogesnelheidslijn naar Parijs en ook geen raketlanceerplatform. Gewoon een fietsbrug. En toch sleept het project zich voort. Kosten lopen op, planningen verschuiven en ondertussen kijken inwoners zich af waarom een gemeente die zichzelf graag presenteert als professioneel bestuurd, zoveel moeite heeft om een brug van de tekentafel naar de werkelijkheid te krijgen.
Een inwoner vatte het in de reacties treffend samen: ‘Kan nog geen fietsbruggetje klaar krijgen, en dat probeert dan ook nog risico's van tientallen miljoenen bij die megalomane Gnephoekkolder onder de pet te houden.’
Hard? Zeker. Maar de vraag die daaronder ligt is een stuk serieuzer: hoeveel financiële risico's kan een gemeente zich eigenlijk permitteren voordat iemand op de rem trapt?
En dan hebben we de Gnephoek nog
De Gnephoek moet de grote woningbouwlocatie van Alphen worden. Woningen zijn nodig. Daarover zal vrijwel niemand van mening verschillen. Maar bouwen in een kwetsbare poldergrond, met complexe infrastructuur, bruggen, aquaducten en allerlei andere voorzieningen is bepaald geen kwestie van even een paar straten uitzetten en de eerste heipaal erin.
De risico's worden groter. De bedragen worden groter. En ondertussen blijft de politieke machine vrolijk doordraaien.
Een inwoner noemt het zelfs een ‘megalomane Gnephoekkolder’. Een ander noemt het gemeentelijke apparaat een ‘incompetente megalomane zootje ongeregeld met giga gaten in hun handen’.
Dat zijn stevige woorden. Maar misschien is het nog veelzeggender dat inwoners überhaupt het gevoel krijgen dat dit soort woorden nodig zijn om gehoord te worden.
Welkom in de zero-emissiezone
En dan staat de nieuwe burgemeester straks ook nog voor de uitdaging om de inwoners en ondernemers uit te leggen waarom de gemeente een zero-emissiezone invoert. Voorstanders zullen ongetwijfeld wijzen op duurzaamheid en regelgeving.
Maar vraag dat eens aan de ondernemer die dagelijks met zijn voertuig zijn brood moet verdienen. Voor hem of haar is het geen abstract klimaatbeleid. Het is een investering, een beperking en soms gewoon de vraag: hoe moet ik dit in vredesnaam betalen?
En dan hebben we het nog niet eens over alle andere dossiers waar inwoners zich druk over maken.
Het datacenter: verrassing!
En dan is er nog het datacenter. Een gigantisch energieverslindend project waarover inwoners en gemeenteraadsleden volgens de kritiek pas laat of onvoldoende geïnformeerd zouden zijn.
Dat is precies het soort dossier waarbij je als burgemeester vooral één ding moet kunnen: vertrouwen herstellen.
Want inwoners kunnen best begrijpen dat een gemeente keuzes moet maken. Wat ze veel moeilijker accepteren, is wanneer ze het gevoel krijgen dat de belangrijke beslissingen al zijn genomen voordat zij überhaupt wisten dat er iets te beslissen viel.
Dat gevoel is funest voor het vertrouwen in het gemeentebestuur.
En dan komt de burgemeester binnen
En daar staat hij of zij dan. De nieuwe burgemeester. Waarschijnlijk met een keurige sollicitatiebrief, een indrukwekkend cv en ervaring in bestuurlijke functies.
Welkom in Alphen!
Hier krijgt u:
- een Raadsbrug die maar niet af lijkt te komen;
- een Gnephoekproject met grote financiële en infrastructurele vraagstukken;
- inwoners en ondernemers die zich zorgen maken over de zero-emissiezone;
- een omstreden datacenter;
- stijgende gemeentelijke lasten;
- inwoners die zich afvragen waar al dat belastinggeld blijft;
- en een gemeenteraad waarin de afgelopen jaren bepaald niet altijd sprake was van bestuurlijke rust.
Veel succes!
En vergeet vooral uw rekenmachine niet.
Dat laatste advies kwam overigens ook terug in de reacties onder het bericht. John Verkerk grapte dat er misschien maar een wiskundeleraar moet worden aangesteld, zodat die de calculaties van de bouwafdeling kan nakijken. Later werd dat aangevuld met de suggestie van een economieleraar. Je kunt erom lachen.
Maar achter die grap zit een serieuze frustratie: inwoners willen simpelweg weten of iemand nog controle heeft over de cijfers.
‘De burger mag alleen betalen’
Misschien kwam de meest pijnlijke reactie wel van Meddy Eulen. Op de vraag of de burger zelf mag kiezen, kwam het antwoord:
‘De burger mag alleen betalen.’
Dat is natuurlijk een mening. Maar het is wel een mening die je als gemeentebestuur serieus zou moeten nemen.
Want als inwoners het gevoel krijgen dat zij bij verkiezingen mogen stemmen, maar vervolgens vooral de rekening krijgen voorgeschoteld, dan ontstaat er iets gevaarlijks: afstand.
Afstand tussen politiek en inwoner.
En die afstand wordt niet kleiner door nog een bewonersavond te organiseren waarop vervolgens vooral wordt uitgelegd waarom iets toch al besloten is.
Wie durft?
Opvallend genoeg ging het in de reacties niet alleen over de vraag wie burgemeester moet worden, maar ook over de vraag of inwoners überhaupt invloed hebben.
Sommige reacties zijn ronduit cynisch. Zo werd gevraagd of ‘het kartel’ het allemaal wel voor de inwoners zal regelen. Daar tegenover staat de nuchtere reactie dat de gemeenteraad door de bevolking is gekozen en uiteindelijk een voordracht doet.
En daar zit precies de crux.
De inwoners kiezen hun gemeenteraad. De gemeenteraad kiest uiteindelijk de kandidaat die wordt voorgedragen. Maar de inwoners staan zelf niet met een rood potlood in een stemhokje om hun favoriete burgemeester aan te kruisen.
Dat verklaart ook de vraag die meerdere inwoners stellen:
‘Mag de burger die zelf kiezen?’
Het antwoord is nee.
En dat maakt het extra belangrijk dat de gemeenteraad straks niet alleen kijkt naar bestuurlijke ervaring, politieke kleur of een indrukwekkend netwerk, maar vooral naar één cruciale eigenschap:
heeft deze persoon de moed om ook tegen het eigen bestuur in te gaan als dat nodig is?
Sommige inwoners hebben de vacature al opgelost
Overigens hoef je de vacature niet eens lang open te laten staan.
Ronald Steenkist meldde zich alvast kandidaat. Zijn motivatie is eigenlijk opvallend eenvoudig: kritisch kijken naar kosten en uitgaven en eerst snijden waar dat nodig is voordat opnieuw bij de burger wordt aangeklopt.
Kijk.
Daar hebben we er één.
Misschien moeten we de sollicitatieprocedure dan maar eens omdraaien.
Geen eindeloze profielschetsen met woorden als verbindend, daadkrachtig, benaderbaar, inclusief en toekomstgericht.
Nee.
De nieuwe burgemeester krijgt drie simpele vragen:
Vraag 1: Wat vindt u van projecten die financieel uit de hand dreigen te lopen?
Vraag 2: Wanneer zegt u tegen wethouders: ‘Dit gaan we niet doen’?
Vraag 3: Hoe vaak bent u bereid de inwoners gelijk te geven als het gemeentebestuur ongelijk heeft?
En misschien nog een bonusvraag:
Kunt u een fietsbrug bouwen binnen de afgesproken tijd en het afgesproken budget?
Als het antwoord op die laatste vraag ‘nee’ is, wordt het misschien tijd om de kandidaat maar meteen naar huis te sturen.
Eerst puinruimen, dan bouwen
Alphen heeft helemaal geen burgemeester nodig die vooral lintjes kan knippen, handen kan schudden en tijdens evenementen vriendelijk naar de camera kan zwaaien.
Alphen heeft een bestuurlijke puinruimer nodig.
Iemand die de gemeentelijke financiën durft open te trekken. Iemand die grote projecten kritisch tegen het licht houdt. Iemand die wethouders durft terug te fluiten. Iemand die tegen ambtenaren durft te zeggen dat een rapport van honderd pagina's niet automatisch betekent dat het een goed plan is.
Iemand die inwoners niet behandelt als lastig obstakel tussen besluit en uitvoering.
En vooral: iemand die begrijpt dat gemeenschapsgeld geen Monopoly-geld is.
Het is geld dat afkomstig is van mensen die iedere maand hun boodschappen moeten betalen, hun energierekening zien stijgen, hun auto nodig hebben om naar hun werk te komen en vervolgens ook nog hun gemeentelijke belastingen mogen ophoesten.
Daar hoort zuinigheid bij. Controle. Verantwoordelijkheid. En soms gewoon de moed om te zeggen:
‘Nee. Dit doen we niet.’
Beste toekomstige burgemeester...
Dus aan degene die straks besluit om op deze vacature te reageren:
succes.
U gaat het nodig hebben.
U komt niet alleen naar een gemeente met mooie dorpen, groene polders en enthousiaste inwoners. U komt naar een gemeente waar het vertrouwen bij een deel van de bevolking behoorlijk onder druk staat.
Een gemeente waar inwoners zich afvragen waarom projecten zo duur worden, waarom plannen soms nauwelijks te stoppen lijken en waarom zij pas mogen meedenken nadat de bestuurlijke trein al vertrokken is.
En u krijgt bovendien een gemeenteraad die u kritisch zal volgen.
Maar misschien is dat juist goed.
Want Alphen heeft geen burgemeester nodig die iedereen tevreden probeert te houden.
Alphen heeft een burgemeester nodig die orde op zaken durft te stellen.
Een burgemeester die de gemeentelijke portemonnee bewaakt alsof het zijn eigen geld is.
Een burgemeester die bij een miljoenenproject niet vraagt:
‘Wanneer kunnen we beginnen?’
maar:
‘Waarom zouden we dit eigenlijk doen, wat gaat het kosten en wat gebeurt er als het misgaat?’
En misschien nog belangrijker:
‘Wie gaat de rekening betalen?’
Het antwoord op die laatste vraag kennen we namelijk allang.
De burger.
En die burger begint daar zo langzamerhand behoorlijk genoeg van te krijgen.
Dus nog één keer de vraag:
Wie wil er burgemeester van Alphen aan den Rijn worden?
Ik zou niet graag in zijn of haar schoenen staan.
Maar als er iemand is die denkt: laat mij die puinhoop maar eens aanpakken...
solliciteer vooral.
Alphen wacht op u.
En neem voor de zekerheid een rekenmachine mee.
Xaverio.
