Alphen aan den Rijn: een gemeente om in te schijten, maar nergens om het te doen!

Column | Xaverio van der Aar
Er zijn gemeenten die vooroplopen. Gemeenten die hun inwoners serieus nemen, investeren in leefbaarheid en begrijpen dat een aantrekkelijke binnenstad meer nodig heeft dan een paar bloembakken, een opgepoetst straatje en een stapel ronkende beleidsnota's.
En dan is er Alphen aan den Rijn.
Een gemeente waar je kennelijk van alles mag verwachten, behalve een fatsoenlijk openbaar toilet. Want o wee als je onderweg ineens moet plassen. Of erger: als je darmen besluiten dat ze niet langer willen wachten op de volgende gemeentelijke beleidsronde.
Alphen staat op plaats 110 van de landelijke ranglijst van wc-vriendelijke gemeenten. Het rapportcijfer: een beschamende 4,3. Geen voldoende, geen twijfelgeval, maar gewoon een dikke onvoldoende. Zelfs met een beetje extra tijd en een herkansing zou dit resultaat nog moeilijk te verdedigen zijn.
Maar misschien moet je in Alphen eerst een afspraak maken voordat je naar het toilet mag.
Een gemeente met grootse plannen, maar een klein probleem met de grote boodschap
We horen voortdurend over de ambities van Alphen aan den Rijn. Meer woningen, aantrekkelijkere winkelgebieden, bruisende centra, recreatie, toerisme en miljoeneninvesteringen. De gemeente wil groeien, bloeien en zichzelf op de kaart zetten.
Prachtig allemaal.
Maar wat heb je aan een bruisend centrum als bezoekers niet weten waar ze moeten plassen? Wat heb je aan een aantrekkelijke winkelstraat als iemand met acute darmproblemen halverwege de boodschappen moet constateren dat er nergens een openbaar toilet te vinden is?
Je zult maar prikkelbare darmen hebben. Je zult maar aan de schijt zijn. Je zult maar een blaasontsteking hebben of door een medische aandoening nauwelijks kunnen ophouden.
Dan is het in Alphen niet bepaald feest.
Voor mensen met dergelijke klachten is een toilet geen luxevoorziening. Het is geen extraatje voor wie toevallig een sanitaire tussenstop wil maken. Het is een absolute noodzaak om überhaupt normaal aan het maatschappelijke leven te kunnen deelnemen.
En wat doet Alphen? Die laat deze mensen kennelijk aan hun lot over.
Probeer maar eens met spoed een toilet te vinden. Je kunt een winkel binnenlopen en hopen dat je naar het toilet mag. Misschien lukt het. Misschien word je vriendelijk doorverwezen. Misschien krijg je te horen dat het toilet alleen voor klanten is.
Ondertussen tikt de klok. En geloof me, met prikkelbare darmen is dat bepaald geen ontspannen aftellen.
Hoe moeilijk kan het zijn, in hemelsnaam?
Dat is misschien nog wel het meest frustrerende aan dit hele verhaal. We hebben het niet over een nieuwe tunnel, een aquaduct, een complete woonwijk of een ingewikkeld infrastructureel megaproject.
We hebben het over een wc!
Een deur, een toiletpot, een wasbak, wat onderhoud en een schoonmaakrooster. Natuurlijk kost dat geld. Natuurlijk moet je nadenken over vandalisme, toegankelijkheid, schoonmaak en beheer. Maar dat zijn toch geen onoverkomelijke problemen voor een gemeente met een gemeentelijke organisatie, ambtenaren en een begroting van honderden miljoenen?
Er zijn oplossingen genoeg.
Maak afspraken met horecaondernemers en winkeliers en betaal een redelijke vergoeding voor het openstellen van hun toiletten. Stel gemeentelijke gebouwen open. Plaats zelfreinigende openbare toiletunits op strategische plekken. Zorg voor toegankelijke voorzieningen voor mensen met een beperking.
Begin in het centrum, bij winkelcentra, recreatiegebieden en drukbezochte plekken. Kijk vervolgens naar Boskoop, Hazerswoude, Koudekerk, Zwammerdam en de andere kernen.
Het hoeft niet allemaal morgen klaar te zijn. Maar er moet wel eens iets gebeuren.
Of moet er eerst een werkgroep Openbare Ontlasting worden opgericht? Met een projectleider, een extern adviesbureau, een communicatieplan en een voortgangsrapportage van 86 pagina's?
Tegen de tijd dat die werkgroep klaar is, heeft een inwoner met darmproblemen waarschijnlijk al drie keer een bijzonder vervelende ervaring achter de rug.
Wel belasting betalen, maar niet even naar de wc
En hier wringt het.
De gemeente weet haar inwoners uitstekend te vinden wanneer de gemeentelijke belastingen moeten worden geïnd. De aanslagen komen keurig op tijd. De ozb, afvalstoffenheffing en rioolheffing worden zonder problemen bij de inwoners op de mat gelegd.
Maar als diezelfde inwoners onderweg een toilet nodig hebben, lijkt de dienstverlening ineens een stuk minder vanzelfsprekend.
Je betaalt mee aan de voorzieningen van je gemeente, maar voor een sanitaire noodstop mag je kennelijk zelf een oplossing zoeken.
Misschien moeten we de gemeentelijke slogan maar eens aanpassen: Alphen aan den Rijn, waar je welkom bent zolang je niet naar het toilet hoeft.
En dan hebben we het nog niet eens over toeristen, dagjesmensen, ouderen, zwangere vrouwen, ouders met kleine kinderen en mensen met chronische aandoeningen. Allemaal mensen die niet altijd kunnen wachten tot ze thuis zijn.
Eén op de vier Nederlanders blijft volgens het MDL Fonds weleens thuis uit angst onderweg geen toilet te kunnen vinden. Dat is geen klein ongemak. Dat is een beperking van de bewegingsvrijheid van mensen.
Een gemeente die zichzelf gastvrij en toegankelijk noemt, zou zich daar kapot voor moeten schamen.
Misschien moeten onze gemeenteraadsleden zelf eens nodig moeten
Ik heb nog wel een voorstel voor het college en de gemeenteraad.
Organiseer eens een middag waarop bestuurders en raadsleden door het Alphense centrum wandelen. Geen vooraf geregeld toilet, geen toegangspasje, geen ambtelijke begeleiding die alvast een sanitaire voorziening heeft geregeld.
Gewoon wandelen zoals iedere andere inwoner.
En dan maar hopen dat niemand onderweg ineens dringend naar het toilet moet.
Misschien wordt het probleem dan eindelijk tastbaar. Want kennelijk is een rapportcijfer van 4,3 niet voldoende om bij het gemeentebestuur de alarmbellen te laten rinkelen.
Misschien helpt een volle blaas meer dan een stapel onderzoeksrapporten.
En voor wie het nog niet begrijpt: mensen met prikkelbare darmen kunnen niet altijd even rustig wachten tot de gemeente haar beleid op orde heeft. Dat geldt ook voor mensen met andere medische aandoeningen.
Van een onvoldoende naar een schijtgemeente?
Het MDL Fonds heeft de cijfers gepubliceerd. Alphen staat op plaats 110 en scoort een 4,3. Slechts dertien gemeenten halen landelijk een voldoende.
Het is dus niet alsof Alphen een klein schoonheidsfoutje heeft. De gemeente heeft hier gewoon huiswerk te doen.
En nee, ik verwacht geen gouden toiletpotten, marmeren vloeren of een sanitaire paleisrevolutie. Ik verwacht gewoon dat een gemeente met de omvang en ambities van Alphen aan den Rijn begrijpt dat openbare toiletten bij een fatsoenlijke publieke infrastructuur horen.
Dus beste gemeentebestuurders: stop met het doorschuiven, wegkijken en ingewikkeld maken van iets wat helemaal niet ingewikkeld hoeft te zijn.
Reserveer geld. Maak afspraken. Plaats toiletten. Zorg voor onderhoud. En maak ze toegankelijk.
Want inwoners vragen niet om een gemeentelijk wonder. Ze vragen om een plek waar ze zonder gedoe hun behoefte kunnen doen.
En als dat in een gemeente als Alphen aan den Rijn al te veel gevraagd is, dan is er misschien niet alleen iets mis met het toiletbeleid, maar ook met het gevoel voor wat inwoners eigenlijk nodig hebben.
Alphen aan den Rijn: miljoenen voor ambities, maar geen plek voor de grote boodschap.
Dat is pas echt om in te schijten!
Xaverio van der Aar.

