Miljoenen tekort, miljoenen excuses
Er zijn gemeenten die problemen oplossen. En er zijn gemeenten die persberichten schrijven om uit te leggen waarom problemen eigenlijk geen problemen zijn. Alphen aan den Rijn behoort steeds vaker tot die tweede categorie.
Het college presenteert een tekort van 6,3 miljoen euro over 2025 als een meevaller, omdat eerder rekening werd gehouden met een tekort van 13 miljoen euro. Dat is een staaltje politieke spin waar zelfs een reclamebureau van zou blozen. Een tekort blijft een tekort. Wie miljoenen euro's verliest, heeft niets gewonnen.
Wat deze cijfers vooral blootleggen, is een pijnlijke werkelijkheid: zelfs in een jaar vol financiële meevallers lukt het het gemeentebestuur niet om de begroting op orde te krijgen. Miljoenen minder uitgegeven aan onderwijs. Miljoenen bespaard op de opvang van Oekraïense vluchtelingen. Miljoenen lagere overheadkosten. En ondanks al die meevallers eindigt de gemeente nog steeds diep in het rood.
Dat is geen incident meer. Dat is een bestuurscultuur.
Een bestuurscultuur waarin begrotingen vooral bestaan uit hoop, waarin tegenvallers standaard worden doorgeschoven naar volgend jaar en waarin iedere financiële misser wordt verpakt als een onverwachte ontwikkeling. De werkelijkheid is veel eenvoudiger: als je jaar na jaar meer uitgeeft dan er binnenkomt, heb je geen pech. Dan heb je geen grip.
De jeugdzorg is daar het perfecte voorbeeld van. Bijna vijf miljoen euro meer uitgegeven dan begroot. De verklaring? Declaraties kwamen later binnen. Dat is geen verklaring. Dat is een bekentenis dat men onvoldoende zicht heeft op de eigen uitgaven. Een rekening die laat binnenkomt, blijft dezelfde rekening. Dat hoort een bestuur te weten voordat de jaarrekening op tafel ligt.
En terwijl de kosten uit de hand lopen, wordt doodleuk gesproken over het halveren van het aantal jongeren in de jeugdhulp. Alsof maatschappelijke problemen verdwijnen omdat een spreadsheet daarom vraagt. Het klinkt minder als een visie op zorg en meer als een wanhoopspoging om een begroting sluitend te krijgen.
Ook op wonen vliegen de miljoenen sneller de deur uit dan gepland. Meer geld, meer overschrijdingen, meer verklaringen. Altijd weer die verklaringen. Wat ontbreekt is verantwoordelijkheid. Niemand lijkt zich af te vragen hoe het mogelijk is dat de financiële prognoses telkens zo ver naast de werkelijkheid zitten.
Het meest ontluisterende staat echter niet in de cijfers van 2025, maar in de vooruitblik. Voor 2026 wordt alweer een tekort van ongeveer 15 miljoen euro verwacht. Dat is niet zomaar een tegenvaller. Dat is een alarmsignaal. Dat betekent dat de financiële problemen niet worden opgelost, maar groter worden.
En toch gaat het debat vooral over het feit dat het dit jaar minder erg was dan gevreesd.
Dat is alsof de kapitein van de Titanic zijn bemanning feliciteert omdat het schip minder snel zonk dan verwacht.
In het gemeentehuis lijkt men vergeten te zijn dat het niet om hun geld gaat. Het gaat om het geld van inwoners. Van ondernemers. Van mensen die iedere maand belasting betalen en mogen verwachten dat hun gemeente verstandig met dat geld omgaat.
Die verwachting wordt al jaren niet waargemaakt.
De conclusie is hard, maar volkomen terecht: Alphen aan den Rijn heeft geen financieel probleem. Alphen aan den Rijn heeft een bestuurlijk probleem. De tekorten zijn slechts het zichtbare bewijs daarvan.
En zolang hetzelfde denken verantwoordelijk blijft voor dezelfde resultaten, is de vraag niet óf de volgende tekorten komen.
De vraag is alleen nog hoe groot ze zullen zijn.
Xaverio.
