Eerst de Maximabrug, toen de Raadsbrug, nu de Gnephoek: heeft iemand in het gemeentehuis ooit van een evaluatie gehoord?
Als er één onderwerp is waarmee Alphen aan den Rijn zich de afgelopen twintig jaar op de kaart heeft gezet, dan zijn het wel bruggen. Niet vanwege een uitzonderlijke technische prestatie of een innovatieve aanpak, maar vanwege de indrukwekkende hoeveelheid vertragingen, kostenoverschrijdingen, onderzoeken, nieuwe plannen en politieke beloftes die ermee gepaard gaan. Waar andere gemeenten bruggen bouwen, lijkt Alphen vooral uit te blinken in het bouwen van dossiers.
De fietsbrug over het Aarkanaal, beter bekend als de Raadsbrug, is daar misschien wel het meest sprekende voorbeeld van. Het besluit om de brug aan te leggen dateert van 2012. Het project moest zorgen voor een veilige en snelle verbinding voor fietsers en scholieren. Inmiddels zijn we veertien jaar verder en heeft de brug zich ontwikkeld tot een lesboekvoorbeeld van hoe een relatief overzichtelijk project volledig uit de hand kan lopen. Kosten die oplopen van ruim vier miljoen euro naar ongeveer zeveneneenhalf miljoen euro. Problemen met de ondergrond. Problemen met kabels en leidingen. Problemen met bodemverontreiniging. Extra onderzoeken. Nieuwe vertragingen. En ondertussen lagen delen van de brug jarenlang ongebruikt in een weiland terwijl inwoners zich afvroegen wanneer er eindelijk eens iets af zou komen.
Natuurlijk kunnen er bij grote projecten onverwachte tegenvallers ontstaan. Dat begrijpt iedereen. Maar als vrijwel ieder onderdeel van een project voor problemen zorgt, mag de vraag worden gesteld hoeveel er eigenlijk vooraf is onderzocht. Want wat hier vooral zichtbaar wordt, is niet een gebrek aan geluk, maar een gebrek aan regie. Het is moeilijk uit te leggen waarom steeds opnieuw blijkt dat zaken die vooraf bekend hadden kunnen zijn, pas tijdens de uitvoering voor vertraging en extra kosten zorgen.
Wat de situatie extra wrang maakt, is dat het bestuur nauwelijks lijkt te leren van dergelijke ervaringen. Nog voordat de Raadsbrug volledig is afgerond, worden alweer nieuwe plannen gepresenteerd voor een fietsbrug over de Oude Rijn ten behoeve van de Gnephoek. Opnieuw wordt gesproken over een cruciale verbinding. Opnieuw gaat het over bereikbaarheid, kansen en de toekomst. Opnieuw worden verwachtingen gewekt. Maar juist dat roept bij veel inwoners de vraag op waarom er steeds nieuwe projecten worden aangekondigd terwijl oude projecten nog altijd niet naar tevredenheid zijn afgerond.
Wie denkt dat de Raadsbrug een uitzondering is, heeft waarschijnlijk een kort geheugen. De Maximabrug werd ooit gepresenteerd als een prestigieuze investering die Alphen klaar moest maken voor de toekomst. Uiteindelijk ging het om een project van tientallen miljoenen euro's. Een bedrag dat voor veel inwoners nauwelijks te bevatten is. Natuurlijk heeft de brug een functie en natuurlijk wordt er gebruik van gemaakt. Maar ook rond dat project waren er jarenlang discussies over noodzaak, kosten en rendement. De rode draad is steeds dezelfde: grote ambities, grote bedragen en een bestuur dat bijzonder optimistisch is over de eigen plannen.
Nu dient zich met de Gnephoek het volgende megadossier aan. Duizenden woningen, nieuwe wegen, nieuwe bruggen en enorme investeringen in infrastructuur. Op papier klinkt het indrukwekkend. Maar juist omdat Alphen een geschiedenis heeft van projecten die duurder worden, langer duren en ingewikkelder blijken dan vooraf werd voorgespiegeld, is scepsis niet alleen begrijpelijk maar zelfs noodzakelijk. Vertrouwen krijg je namelijk niet door steeds nieuwe plannen te presenteren. Vertrouwen ontstaat wanneer eerdere plannen aantoonbaar succesvol zijn afgerond.
Het probleem is dan ook niet dat er een nieuwe brug wordt voorgesteld. Het probleem is dat bestuurders zich lijken te gedragen alsof eerdere ervaringen geen waarschuwing vormen. Iedere keer wordt gesproken over kansen, verbindingen en vooruitgang. Veel minder vaak gaat het over de lessen van eerdere projecten. Nog minder vaak wordt erkend dat inwoners inmiddels redenen hebben om kritisch te zijn wanneer er opnieuw miljoeneninvesteringen worden aangekondigd.
Misschien is dat wel de kern van het probleem. In Alphen lijkt het enthousiasme voor nieuwe projecten vaak groter dan de bereidheid om verantwoording af te leggen over oude projecten. Het gevolg is dat iedere nieuwe brug niet alleen een bouwproject wordt, maar ook een test van bestuurlijke geloofwaardigheid.
De grootste uitdaging voor Alphen ligt daarom niet bij het ontwerpen van een nieuwe brug over de Oude Rijn. De grootste uitdaging is het herstellen van vertrouwen. Want zolang inwoners vooral bruggen associëren met vertragingen, oplopende kosten en eindeloze dossiers, is er één brug die nog steeds niet gebouwd is: de brug tussen het gemeentehuis en de belastingbetaler die uiteindelijk de rekening krijgt gepresenteerd.
Xaverio.
