Column: Niet de woningen, maar het vertrouwen staat op het spel
Soms zegt een reactie onder een Facebookbericht meer dan een heel raadsvoorstel.
De afgelopen dagen stroomden de reacties binnen nadat bekend werd dat het college van Alphen aan den Rijn de huisvesting van statushouders versneld wil uitvoeren. Honderden inwoners lieten van zich horen. Sommigen genuanceerd, anderen boos, teleurgesteld of ronduit verontwaardigd. Wie alle emoties wegfiltert, houdt één duidelijke boodschap over: veel inwoners voelen zich niet gehoord.
En daar wringt misschien wel de schoen.
Laat één ding voorop staan. Statushouders hebben, nadat zij een verblijfsvergunning hebben gekregen, recht op huisvesting. Gemeenten hebben daarvoor een wettelijke taak. Daar gaat deze discussie niet over.
De discussie gaat over de vraag waarom Alphen aan den Rijn, terwijl de gemeente de opgelegde taakstelling al had gehaald, ervoor kiest de huisvesting verder te versnellen. En vooral: waarom een besluit met zulke maatschappelijke impact werd genomen zonder dat de gemeenteraad daar vooraf een openbaar debat over kon voeren.
Juist dat laatste zorgt voor onbegrip.
Raadslid Ank de Groot-Slagter trok direct aan de bel. Volgens haar is de gemeenteraad vooraf niet betrokken geweest bij een besluit dat duizenden woningzoekenden raakt. Dat is een politieke uitspraak waar het college ongetwijfeld op zal reageren. Maar de vraag die erachter schuilgaat, verdient een serieus antwoord: waarom is gekozen voor deze werkwijze?
Ook Forum voor Democratie Alphen aan den Rijn heeft inmiddels kritische vragen gesteld. De partij wijst op verschillen in de gecommuniceerde aantallen. Gaat het om 150 of 160 gehuisveste statushouders? Worden er 20 of 42 extra mensen versneld gehuisvest? Hoeveel woningen zijn daar daadwerkelijk voor nodig geweest? En waarom is €100.000 extra capaciteit nodig als de taakstelling al was gehaald?
Het zijn politieke vragen. En politieke vragen verdienen politieke antwoorden.
Het college en woningcorporatie Woonforte wijzen erop dat ruim 90 procent van de vrijkomende woningen nog altijd naar andere woningzoekenden gaat. Dat is belangrijke informatie en verdient het om genoemd te worden.
Maar cijfers vertellen niet het hele verhaal.
Voor de jongere die al negen jaar staat ingeschreven zonder uitzicht op een woning. Voor de gescheiden vader die noodgedwongen weer bij zijn ouders woont. Voor starters die geen hypotheek kunnen krijgen én geen sociale huurwoning kunnen bemachtigen. Voor hen voelt iedere woning die aan iemand anders wordt toegewezen als opnieuw achteraan aansluiten.
Of dat gevoel volledig terecht is, is een tweede.
Het gevoel ís er.
En een verstandig bestuur neemt gevoelens serieus, ook als de cijfers een genuanceerder beeld laten zien.
Wat in de hele discussie misschien nog wel het meest opvalt, is dat de woningnood steeds vaker mensen tegenover elkaar zet. Starters tegenover statushouders. Jongeren tegenover vergunninghouders. Alsof de één alleen een woning kan krijgen als de ander die niet krijgt.
Dat is een gevaarlijke ontwikkeling.
Want de echte oorzaak ligt niet bij de mensen die een woning toegewezen krijgen. De echte oorzaak is een woningmarkt die al jarenlang volledig is vastgelopen. Er zijn simpelweg veel te weinig betaalbare woningen gebouwd. Daardoor wordt iedere toewijzing een onderwerp van maatschappelijke discussie.
Juist daarom had het college extra zorgvuldig moeten handelen.
Niet alleen door achteraf uit te leggen waarom dit besluit is genomen, maar vooral door vooraf de gemeenteraad én inwoners mee te nemen in de afwegingen. Transparantie is geen luxe; het is een voorwaarde voor vertrouwen.
Natuurlijk gingen sommige reacties op sociale media veel te ver. Beledigingen, scheldwoorden en discriminerende opmerkingen horen niet thuis in een fatsoenlijk maatschappelijk debat. Zulke uitingen verdienen geen podium.
Maar het zou een grote fout zijn als het college zich daarachter verschuilt en daarmee de veel bredere onvrede negeert.
Want tussen alle ongenuanceerde reacties zitten ook heel gewone inwoners die zich afvragen waarom hun kinderen na jaren wachten nog steeds geen betaalbare woning kunnen vinden. Waarom zij het gevoel hebben dat er voor anderen wél snelheid mogelijk is. Waarom de gemeenteraad pas achteraf wordt geïnformeerd over een besluit dat zoveel impact heeft.
Dat zijn legitieme vragen.
En misschien is dat wel de belangrijkste les uit deze discussie. Niet de twintig extra statushouders vormen het grootste probleem. Ook niet de acht woningen waar nu zoveel over wordt gesproken.
Het grootste probleem is dat een groeiende groep inwoners het vertrouwen verliest dat de overheid hun belangen nog net zo zwaar laat meewegen als die van anderen.
Vertrouwen bouw je met openheid.
Vertrouwen bouw je door moeilijke keuzes uit te leggen.
En vooral door ervoor te zorgen dat inwoners én hun gekozen volksvertegenwoordigers niet pas achteraf hoeven te ontdekken dat een besluit al is genomen.
Want woningen kun je verdelen.
Vertrouwen, als je dat eenmaal bent kwijtgeraakt, is veel moeilijker terug te winnen.
Xaverio.
