De Raadsbrug: de miljoenenfout waar we nooit aan hadden moeten beginnen
Vandaag schrijft Dennis Captein in het AD Groene Hart over de fietsbrug over het Aarkanaal. Zijn conclusie is vernietigend: “Mijn boerenverstand zegt dat bij de fietsbrug over het Aarkanaal voor de verkeerde constructie is gekozen.”
Maar laten we ophouden met eromheen draaien.
Het probleem is waarschijnlijk veel groter dan een verkeerde constructie. Het probleem is dat deze brug er überhaupt nooit had moeten komen.
Veertien jaar geleden werd besloten om een fietsbrug te bouwen. Een project van ongeveer 4,2 miljoen euro. Nu staat de rekening op ongeveer 7,5 miljoen euro. En blijkbaar moeten we daar maar gewoon bij gaan staan applaudisseren als hij eindelijk open gaat.
Nee. Dit is geen succesverhaal.
Dit is een miljoenenproject dat steeds duurder wordt, steeds verder uitloopt en waarbij de problemen zich blijven opstapelen. En de rekening? Die ligt bij de inwoners van Alphen aan den Rijn.
Van 4,2 naar 7,5 miljoen: wie betaalt de rekening?
Een overschrijding van enkele tonnen zou je misschien nog kunnen verklaren. Maar van ongeveer 4,2 naar 7,5 miljoen euro? Dat is geen tegenvaller meer. Dat is een financiële ontsporing.
En dan gaat het ook nog om een fietsbrug waarvan het belangrijkste voordeel is dat fietsers ongeveer vijftien minuten tijd winnen.
Zeven komma vijf miljoen euro voor een kwartier tijdwinst.
Dat is geen investering waar je trots op moet zijn. Dat is een bedrag waar je als gemeentebestuur verantwoording over moet afleggen. Zeker in een gemeente waar ondertussen op allerlei andere plekken geld schaars is en inwoners te horen krijgen dat niet alles kan.
Blijkbaar kan één ding wél: de rekening van de Raadsbrug blijven verhogen.
Veertien jaar lang zagen we dit aankomen
Het meest verbijsterende is misschien nog niet eens het bedrag. Het is dat dit project al veertien jaar loopt.
Veertien jaar! In die tijd kun je een complete woonwijk bouwen. Een bedrijf oprichten. Een kind van basisschool tot bijna volwassen begeleiden. Maar in Alphen zijn we veertien jaar bezig met een fietsbrug.
En nu blijkt de grond lastig.
Werkelijk?
De grond is niet veranderd. Het plan was onvoldoende voorbereid.
We wonen in het Groene Hart. Veen en klei zijn hier geen exotische verrassingen. Iedereen die ook maar een beetje weet hoe bouwen in deze regio werkt, weet dat de bodem een serieus aandachtspunt is.
Dus als je na jaren voorbereiding ineens tegen problemen met grondlichamen aanloopt, mag je je afvragen:
Wat hebben ze dan al die jaren onderzocht?
Geen ingenieur nodig om slechte keuzes te herkennen
Ik ben geen constructeur. Ik kan niet beoordelen welke fundering technisch het beste is. Daar zijn deskundigen voor.
Maar daar heb je geen ingenieursdiploma voor nodig.
Als een project jarenlang problemen dreigt te houden door de ondergrond, moet je je afvragen of je het project wel op deze manier had moeten ontwerpen.
Als de oorspronkelijke raming miljoenen lager ligt dan de uiteindelijke rekening, moet je je afvragen waar het misging.
Als een project veertien jaar nodig heeft om gerealiseerd te worden, moet je je afvragen of iemand onderweg nog heeft durven zeggen:
Misschien moeten we hiermee stoppen.
Dat is geen techniek.
Dat is bestuur.
Gerard van As wordt achteraf steeds minder gek
En dan Gerard van As.
Hij was vanaf het begin tegen de brug. Zijn argument was simpel: waarom miljoenen uitgeven als fietsers ook kunnen omrijden?
Misschien vonden mensen hem destijds lastig. Misschien was hij degene die een mooi plan dwarsboomde.
Maar vandaag de dag klinkt zijn standpunt vooral als een waarschuwing die niemand wilde horen.
Van As stond op de rem. De rest trapte op het gaspedaal.
En nu zitten we met een rekening van 7,5 miljoen euro, jaren vertraging en technische problemen.
Wie had er eigenlijk gelijk?
De duurste vijftien minuten van Alphen
Laten we de discussie terugbrengen naar waar het werkelijk om gaat.
Wat kopen we voor die 7,5 miljoen euro?
Een verbinding waarmee fietsers ongeveer vijftien minuten tijd besparen.
Prima. Fijn voor de fietser.
Maar 7,5 miljoen euro?
Daar mag je als gemeenteraad best eens heel ongemakkelijk van worden.
Gemeenschapsgeld is geen Monopoly-geld. Iedere euro moet ergens vandaan komen. Natuurlijk kun je niet zeggen dat die 7,5 miljoen anders automatisch ergens anders was uitgegeven. Maar je mag wel vragen of dit de verstandigste besteding was.
Stoppen lijkt geen optie
Het meest frustrerende is dat stoppen kennelijk geen optie lijkt.
Waarom? Omdat stoppen betekent dat je moet erkennen dat je misschien een verkeerde beslissing hebt genomen.
Dus wordt er doorgezet.
Nieuwe onderzoeken. Nieuwe plannen. Nieuwe technische oplossingen. Nieuwe vertragingen. En uiteindelijk opnieuw een hogere rekening.
Dat is geen daadkracht. Dat is de sunk-cost-valkuil vermomd als bestuur.
“Er zit al zoveel geld in, dus we moeten wel doorgaan.”
Nee.
Juist omdat er al zoveel geld in zit, moet je durven stoppen als doorgaan onverstandig is.
Het geld dat al is uitgegeven, krijg je niet terug. De enige vraag die telt is:
Zou je vandaag, met de kennis van nu, opnieuw 7,5 miljoen euro voor deze brug uittrekken?
Ik vermoed dat veel inwoners daar anders over denken dan degenen die het project koste wat kost willen afmaken.
Stoppen is geen nederlaag
Een bestuur dat fouten durft toe te geven, is sterker dan een bestuur dat ze probeert weg te poetsen.
Dus waarom niet gewoon eerlijk zijn?
We hebben dit verkeerd ingeschat. De kosten zijn geëxplodeerd. De planning is ontspoord. De technische risico's zijn groter dan gedacht. Het maatschappelijk rendement staat niet meer in verhouding tot de investering.
Dus stoppen we.
Dat zou geen zwakte zijn.
Dat zou bestuurlijke moed zijn.
De echte miljoenenfout werd in 2012 gemaakt
Daarom gaat de discussie voor mij niet alleen over palen, grondlichamen, constructies of funderingen. Dat zijn technische details.
De fundamentele vraag is veel eenvoudiger:
Was deze brug die miljoeneninvestering überhaupt waard?
Mijn antwoord is: nee.
De grootste fout is waarschijnlijk niet gemaakt tijdens de bouw. De grootste fout werd gemaakt toen men in 2012 besloot:
We gaan dit doen.
Daarna is alles een gevolg van die eerste beslissing.
Veertien jaar later zitten we met een project dat van 4,2 naar 7,5 miljoen euro is gegaan en nog altijd niet gewoon probleemloos klaar is.
Dat moet je niet verkopen als een succes.
Dat moet je onderzoeken als een bestuurlijke misser.
Geen lintje, maar verantwoording
Als de brug straks eindelijk open gaat, zullen er ongetwijfeld bestuurders staan met een schaar, een lint en mooie woorden over bereikbaarheid, duurzaamheid en verbinding.
Prima.
Maar voordat iemand het lint doorknipt, zou ik liever iets anders zien:
een volledige en onafhankelijke evaluatie.
Wie heeft welke beslissing genomen? Welke risico's waren bekend? Welke risico's zijn onderschat? Waarom is de oorspronkelijke raming zo ver overschreden? Waarom heeft het project zoveel vertraging opgelopen? Welke alternatieven zijn serieus onderzocht?
En misschien wel de belangrijkste vraag:
Waarom is er nooit op tijd iemand opgestaan die zei: jongens, dit moeten we niet meer doen?
Een overheid mag fouten maken. Maar een overheid die fouten maakt en vervolgens blijft doorgaan omdat stoppen gezichtsverlies oplevert, maakt van één fout een patroon.
De Raadsbrug verbindt vooral twee dingen
Dus nee, ik ga deze brug straks niet feestelijk onthalen.
Ik zal hopen dat hij veilig is. Ik zal hopen dat hij goed functioneert. En ik zal hopen dat hij inderdaad tientallen jaren meegaat.
Maar ik weiger om een project van 7,5 miljoen euro na veertien jaar ellende ineens als een succes te beschouwen omdat er uiteindelijk een fietser overheen kan.
Een brug die miljoenen meer kost dan gepland en veertien jaar nodig heeft om gebouwd te worden, is niet automatisch een succes omdat hij uiteindelijk overeind staat.
Misschien moeten we het beestje gewoon bij de naam noemen.
De Raadsbrug is geen toonbeeld van daadkracht.
Het is een monument voor doorgaan terwijl stoppen verstandiger was. Een monument voor onderschatte risico's. Een monument voor politiek die moeite heeft om een eenmaal genomen besluit terug te draaien.
En vooral:
een monument van ongeveer 7,5 miljoen euro voor een beslissing die misschien nooit genomen had moeten worden.
De Raadsbrug moest fietsers sneller van A naar B brengen.
Voorlopig heeft hij vooral iets anders met elkaar verbonden:
veertien jaar vertraging met miljoenen aan gemeenschapsgeld.
En daarvoor heb je inderdaad geen ingenieursdiploma nodig.
Daarvoor heb je alleen boerenverstand nodig.
Xaverio.
