‘Alphen vervangt afvalpaslezers, maar waarom zijn ze al geschikt voor DIFTAR?’
Foto: Ter illustratie
Vanaf 1 september worden de paslezers van ondergrondse afvalcontainers in Alphen aan den Rijn vervangen. Daarbij worden volgens de gemeente ook accupacks en, waar nodig, zonnepanelen en trommelsloten vernieuwd. Bewoners wordt nadrukkelijk gevraagd de nieuwe paslezers niet zelf te resetten of los te koppelen. De gemeente wil de komende maanden bovendien een betrouwbaar beeld krijgen van het aantal storingen.
Wat op het eerste gezicht een technische vervanging lijkt, roept inmiddels ook politieke vragen op. De aanleiding daarvoor is een eerder verschenen artikel in de Groene Hart Koerier over de vervanging van de paslezers en de bijbehorende technische systemen. In die berichtgeving kwam onder meer naar voren dat de nieuwe systemen technisch rekening kunnen houden met een mogelijke invoering van DIFTAR.
Dat heeft geleid tot schriftelijke vragen aan het college van burgemeester en wethouders. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar de paslezers zelf, maar ook naar de aanbesteding, de timing, de kosten, privacy en de relatie met het nieuwe grondstoffenbeleid voor 2027-2030.
Grote aanbesteding
Achter de vervanging zit een Europese aanbesteding voor vulgraad- en toegangssystemen bij ondergrondse containers. Volgens de openbare aanbestedingsinformatie gaat het om een vulgraadsysteem voor 1.420 ondergrondse containers en een slim toegangscontrolesysteem voor 1.087 containers.
Ook nieuwe paslezers en koppelingen met gemeentelijke systemen maken onderdeel uit van de aanbesteding.
Juist de omvang van de operatie roept vragen op. De gemeenteraad moet namelijk nog verschillende scenario's onderzoeken voordat een definitieve keuze wordt gemaakt over het toekomstige afvalbeleid.
De vraag die nu op tafel ligt, is daarom: waarom wordt de technische infrastructuur al op deze schaal vernieuwd terwijl de gemeenteraad nog moet bepalen welke richting Alphen met het afvalbeleid opgaat?
Aanleiding: artikel in Groene Hart Koerier
De schriftelijke vragen zijn ontstaan naar aanleiding van het eerdere artikel in de Groene Hart Koerier over de nieuwe paslezers en de afvalcontainers.
In dat artikel werd aandacht besteed aan de technische mogelijkheden van het nieuwe systeem en de mogelijke relatie met DIFTAR. Dat was aanleiding om het college om meer duidelijkheid te vragen over de keuzes die bij de aanbesteding zijn gemaakt.
Daarbij gaat het nadrukkelijk niet om de conclusie dat DIFTAR al is besloten.
De gemeenteraad heeft op dit moment nog geen besluit genomen om DIFTAR in Alphen aan den Rijn in te voeren.
De vragen zijn juist bedoeld om duidelijk te krijgen of de technische keuzes die nu worden gemaakt straks invloed kunnen hebben op de beleidskeuze van de gemeenteraad.
Mogelijke voorbereiding op DIFTAR
DIFTAR staat voor gedifferentieerde tarieven. Bij een dergelijk systeem kunnen inwoners bijvoorbeeld betalen op basis van de hoeveelheid restafval die zij aanbieden.
De aanbestedingsinformatie houdt rekening met een mogelijke toepassing van DIFTAR. Dat betekent niet automatisch dat Alphen dit systeem gaat invoeren. De gemeenteraad moet daar nog een keuze over maken.
Toch is het relevant dat een persoonsgebonden afvalpas technisch kan worden gekoppeld aan gegevens over het aanbieden van afval. Daarmee kan bijvoorbeeld worden geregistreerd hoe vaak een pas wordt gebruikt en bij welke container.
Dat leidt tot een belangrijke politieke vraag: blijft de gemeenteraad straks volledig vrij om voor een scenario zonder DIFTAR te kiezen?
Wanneer is besloten tot de aanbesteding?
In de schriftelijke vragen wordt het college gevraagd wanneer en door wie is besloten om de aanbesteding te starten.
Ook wordt gevraagd waarom een eerdere aanbestedingsprocedure voortijdig is beëindigd en welke beleidsmatige uitgangspunten bij de nieuwe aanbesteding zijn gebruikt.
Daarnaast wil de raad weten hoe de aanbesteding zich verhoudt tot het afgesproken proces voor het nieuwe grondstoffenbeleid.
De gemeenteraad wil daarmee inzicht krijgen in welke technische en beleidsmatige keuzes al waren gemaakt voordat de aanbesteding werd gepubliceerd.
Kon de gemeenteraad nog invloed uitoefenen?
Een ander punt is de timing.
De Europese aanbesteding werd op 20 februari 2026 gepubliceerd. De inschrijving sloot op 13 april. Een dag later, op 14 april, riep de gemeente inwoners op om mee te denken over het nieuwe afvalbeleid.
Daarom wordt gevraagd welke technische en beleidsmatige keuzes op dat moment al vastlagen.
De vraag daarachter is simpel: waar konden inwoners nog daadwerkelijk invloed op uitoefenen als belangrijke technische keuzes al waren gemaakt?
Inwonersparticipatie is immers nadrukkelijk onderdeel van het proces rond het nieuwe grondstoffenbeleid.
Kan de gemeenteraad straks nog alle kanten op?
De gemeenteraad wil daarnaast weten of de technische, contractuele en financiële keuzes die nu worden gemaakt de uiteindelijke beleidskeuze kunnen beïnvloeden.
Daarbij wordt specifiek gevraagd of Alphen nog steeds volledig kan kiezen voor een scenario zonder DIFTAR of zonder een andere financiële prikkel per afvalaanbieding.
Ook wordt gekeken naar de financiële gevolgen.
Als de gemeente nu investeert in systemen die geschikt zijn voor DIFTAR, mag dat volgens de vragen niet betekenen dat een scenario zonder DIFTAR straks automatisch duurder wordt omdat bepaalde apparatuur al is aangeschaft.
De raad wil daarom weten of er extra kosten ontstaan wanneer uiteindelijk voor een andere beleidsrichting wordt gekozen.
Hoeveel kost het allemaal?
Ook de financiële omvang van de aanbesteding moet duidelijk worden.
Het gaat daarbij niet alleen om de aanschaf van de paslezers. Ook installatie, implementatie, software, hosting, communicatie, beheer en onderhoud spelen een rol.
De gemeenteraad wil weten wat de totale kosten van de verschillende onderdelen zijn, uit welke budgetten deze worden betaald en welke kosten inmiddels al zijn gemaakt of verplichtingen zijn aangegaan.
Deze bedragen moeten vervolgens volgens de vragen transparant worden meegenomen bij de vergelijking van de verschillende scenario's voor het toekomstige grondstoffenbeleid.
Privacy van inwoners
Een belangrijk onderdeel van de vragen gaat over privacy.
De raad wil weten welke persoonsgegevens de nieuwe paslezers en toegangssystemen kunnen registreren. Ook wordt gevraagd of deze gegevens aan een adres of huishouden kunnen worden gekoppeld.
Daarnaast moet duidelijk worden of het systeem kan vastleggen:
- hoe vaak een pas wordt gebruikt;
- wanneer afval wordt aangeboden;
- bij welke container afval wordt aangeboden;
- en of deze gegevens later kunnen worden gebruikt voor een heffing.
Dat laatste is vooral relevant bij een eventuele invoering van DIFTAR. Een systeem zou bijvoorbeeld kunnen worden gebruikt voor een tarief per aanbieding, zak, gewicht of een andere vorm van gedifferentieerde afvalheffing.
Ook wordt gevraagd naar de wettelijke grondslag voor het verwerken van de gegevens, de bewaartermijnen en de manier waarop de gemeente voldoet aan de AVG.
Daarnaast wil de raad weten of voor het nieuwe systeem een Data Protection Impact Assessment (DPIA) is uitgevoerd.
Lopende onderzoeken
Bij het nieuwe grondstoffenbeleid lopen verschillende onderzoeken en pilots.
Zo wordt onder meer gekeken naar afvalstromen bij hoogbouw, verzamelcontainers en niet-huishoudelijke afvalstromen. Ook de resultaten van het project 100-100-100 worden betrokken bij de verdere ontwikkeling van het afvalbeleid.
De gemeenteraad wil weten hoe de uitkomsten van deze onderzoeken straks worden verwerkt in de verschillende scenario's en hoe deze herkenbaar terugkomen in de uiteindelijke adviesnota.
Alleen nieuwe techniek of voorbereiding op nieuw beleid?
De vervanging van de paslezers is daarmee politiek interessanter geworden dan alleen een technische operatie.
Vanaf 1 september worden bestaande systemen vervangen, terwijl tegelijkertijd wordt gewerkt aan een nieuwe technische infrastructuur en de gemeenteraad nog moet bepalen welk afvalbeleid vanaf 2027 wordt gevoerd.
Nogmaals: er is geen besluit genomen om DIFTAR in Alphen aan den Rijn in te voeren.
Wel blijkt uit de aanbestedingsinformatie dat de nieuwe systemen technisch rekening kunnen houden met een dergelijke werkwijze.
De schriftelijke vragen, die ontstonden naar aanleiding van de berichtgeving in de Groene Hart Koerier, moeten daarom duidelijk maken welke keuzes de gemeente inmiddels heeft gemaakt en welke ruimte de gemeenteraad straks nog heeft.
De belangrijkste vraag blijft daarmee overeind:
Worden alleen de oude paslezers vervangen, of wordt Alphen ondertussen technisch al voorbereid op een afvalbeleid waarbij inwoners mogelijk gaan betalen voor de hoeveelheid restafval die zij aanbieden?
Het antwoord daarop moet de komende tijd duidelijker worden wanneer het college op de schriftelijke vragen reageert.
