66 dagen langer leven? Hou toch op met die onzin
66 dagen langer leven. Bam. Mooie kop. Lekker deelbaar. Lekker sensationeel. En vooral: precies de verkeerde manier om een ingewikkeld verhaal over luchtkwaliteit aan de man te brengen. Want zodra Alphenaren lezen dat schonere lucht hun 66 dagen extra leven zou opleveren, gebeurt wat je inmiddels op Facebook bijna kunt voorspellen. De ene grapt over 66 dagen extra AOW, de andere wil alvast zijn extra pensioen opnemen en nummer drie vraagt of hij dan ook 66 dagen langer belasting moet betalen. En voordat je het weet, zijn de boeren erbij gehaald, D66, fatbikes, Oekraïne, zero-emissiezones en waarschijnlijk de schuld van de regen ook. De lucht? Die is ondertussen allang uit beeld.
En eerlijk: daar zijn zowel de gemeente als de reageerders schuldig aan. Want “Alphenaren leven 66 dagen langer” is gewoon een beroerde formulering. Het klinkt alsof de gemeente met een stopwatch achter iedere inwoner aanloopt. Alsof iemand op 1 januari 2030 ineens 66 bonusdagen op zijn levensrekening krijgt bijgeschreven. Zo werkt het natuurlijk niet. Het gaat om een model. Om gemiddelden. Om aannames. Om een geschatte gezondheidswinst wanneer de luchtkwaliteit verbetert. Dat is iets heel anders dan een persoonlijke levensduur-garantie. En ja: daar mag je keiharde vragen over stellen. Is het model gevalideerd? Welke aannames zijn gebruikt? Hoe groot is de onzekerheidsmarge? Welke bronnen van luchtvervuiling zijn meegenomen? Welke niet? Wat gebeurt er als verkeersstromen veranderen? Hoeveel van de berekende winst is daadwerkelijk aan lokale maatregelen toe te schrijven? Dat zijn goede vragen.
Maar “het is een model, dus het is allemaal onzin” is geen antwoord. Dat is intellectueel lui. Een weerbericht is ook een model. Een verkeersprognose is een model. Een economische raming is een model. Je kunt ze allemaal kritisch bekijken zonder te doen alsof de wetenschap ophoudt te bestaan zodra er een computer aan te pas komt. En daar gaat het dus mis. De gemeente verkoopt een ingewikkelde modeluitkomst als een soort gezondheidsjackpot. Vervolgens vliegen de reageerders erop alsof Alphen persoonlijk 66 dagen levensverwachting heeft uitgedeeld. Gefeliciteerd! U heeft gewonnen. Uw prijs wordt uitgekeerd bij overlijden.
Maar daarna wordt het pas echt treurig. Want hoe lang duurt het tegenwoordig voordat iemand “luchtkwaliteit” leest en roept: BOEREN! Of D66. Of klimaat. Of fatbikes. Of Oekraïne. Serieus: iemand begint over lucht in Alphen en binnen een paar reacties zijn we bezig met voedselimport, geopolitiek en de vraag of boeren hun bedrijf nog mogen hebben. Dat is geen debat. Dat is een digitale wasstraat waarin ieder onderwerp automatisch wordt afgespoten met dezelfde politieke modder. En het mooiste is: iedereen denkt dat híj degene is die het onderwerp terugbrengt naar de werkelijkheid. Dat doet bijna niemand.
De reactie over sluipverkeer en de Hoogewaard vind ik daarom interessanter dan honderd opmerkingen over D66. Hoe hoog is de stikstofdioxide daar eigenlijk? Kijk. Eindelijk een vraag. Meetbaar. Controleerbaar. Concreet. Waar zitten de knelpunten? Welke wegen veroorzaken problemen? Welke bronnen dragen hoeveel bij? Welke inwoners zitten het dichtst op die bronnen? Wat zeggen de meetgegevens? Wat zeggen onafhankelijke modellen? Welke maatregel levert aantoonbaar gezondheidswinst op? Daar zou de discussie over moeten gaan. Niet over de vraag of iemand liever 65, 66 of 67 dagen langer leeft.
En laten we vooral niet doen alsof iedere maatregel automatisch goed is omdat hij het etiket “gezondheid” draagt. Een zero-emissiezone kan verkeerd worden ontworpen. Een maatregel kan disproportioneel zijn. Een model kan te veel zekerheid suggereren. Een gemeente kan verkeerde prioriteiten stellen. Allemaal legitieme kritiek. Maar kritiek betekent wel dat je met iets beters komt. Zeg niet alleen dat het model niet klopt. Laat zien waar. Zeg niet alleen dat een maatregel te duur is. Laat zien wat goedkoper én effectiever is. Zeg niet alleen dat verkeer niet de oorzaak is. Kom met cijfers. Zeg niet alleen dat vervuiling uit het buitenland komt. Laat de bronverdeling zien. Zeg niet alleen dat de gemeente onzin verkoopt. Vraag om de berekening.
Want “Komt zeker door D66” is geen argument. “Gebakken lucht” is een leuke woordgrap, maar het blijft een woordgrap. En misschien is dat uiteindelijk wel het grootste probleem met dit hele verhaal. De gemeente maakt van een modeluitkomst een spectaculaire kop. De reageerders maken van die kop vervolgens een politieke schiettent. En ondertussen staat de enige vraag die er werkelijk toe doet ergens zielig onderaan de commentaren: Hoe schoon is de lucht die wij hier iedere dag inademen?
Dat weten we blijkbaar liever niet. Want zodra we dat serieus gaan onderzoeken, kunnen we niet meer volstaan met boos worden op een politieke partij. Dan moeten we meten, rekenen, vergelijken, controleren en misschien zelfs erkennen dat de werkelijkheid ingewikkelder is dan “boeren zijn het probleem”, “D66 is het probleem” of “alles komt uit het buitenland”. Dat is natuurlijk veel minder lekker. Een vijand aanwijzen kost namelijk geen onderzoek. Een Facebookreactie schrijven kost geen meetstation. En “Hup weg met alle boeren” is aanzienlijk makkelijker dan uitleggen welke emissiebron op welke plek hoeveel bijdraagt aan de blootstelling van inwoners.
Maar luchtvervuiling interesseert zich geen ene moer voor onze politieke voorkeur. Je longen stemmen niet. Fijnstof stemt niet. Stikstofdioxide vraagt niet of je VVD, D66, PVV of GroenLinks-PvdA stemt. Je ademt het in. Dat is het. En daarom mogen we best stoppen met doen alsof schonere lucht een links hobbyproject is. Het is geen links probleem. Geen rechts probleem. Geen boerenprobleem. Geen D66-probleem. Het is een gezondheidsprobleem.
En dan die 66 dagen. Vergeet dat getal vooral even. Niet omdat het per definitie onzin is, maar omdat het wordt gebruikt alsof het een persoonlijke belofte is. Het is geen stopwatch. Geen lot uit de loterij. Geen extra pensioen. Geen bonus-AOW. Het is een modelmatige schatting van mogelijke gezondheidswinst. En juist daarom moet je hem kritisch bekijken. Misschien zijn het er 66. Misschien 50. Misschien 80. Misschien verschilt het enorm per wijk, leeftijd, blootstelling en maatregel. Dat is precies wat je moet uitzoeken.
Want uiteindelijk gaat het helemaal niet om 66 dagen. Het gaat om de vraag hoeveel gezondheid we onnodig verliezen door luchtvervuiling — en wat we daar redelijkerwijs aan kunnen doen. Niet of je twee maanden langer belasting moet betalen. Niet of D66 erachter zit. Niet of de boeren de schuld krijgen. Niet of Alphen een koepel moet krijgen. En ook niet of je liever 65, 66 of 67 dagen wilt.
Maak die lucht gewoon zo schoon mogelijk.
En als dat geld kost, vertel dan eerlijk hoeveel. Als een maatregel niet werkt, schaf hem af. Als een model niet deugt, verbeter het. Als een bron wordt overschat, bewijs het. Als een bron wordt onderschat, bewijs dat óók. Maar hou op met de rookgordijnen. Want terwijl iedereen elkaar op Facebook de maat neemt, ademen we allemaal dezelfde lucht in.
Die lucht leest geen Facebook. Die lucht wacht ook niet op de volgende verkiezingen. Die komt gewoon binnen. Elke dag.
Dus misschien is de hardste conclusie helemaal niet dat iemand 66 dagen langer zou leven. Misschien is het deze:
Als je na een verhaal over luchtkwaliteit vooral bezig bent met boeren, D66, Oekraïne en fatbikes, heb je precies bewezen waarom we het over luchtkwaliteit moeten hebben.
En nee.
Je krijgt daar geen 66 dagen AOW voor.
Xaverio.
