Assen laat zien hoe kwetsbaar je thuis kan zijn
Ik heb dit verhaal met open mond zitten lezen. Echt met open mond. Niet omdat ik niet begrijp dat Nederland mensen moet opvangen die voor oorlog vluchten. Natuurlijk moeten mensen in nood worden geholpen. Maar omdat ik steeds moeilijker kan begrijpen hoe we in dit land met onze eigen inwoners omgaan. En laat ik meteen één ding duidelijk maken: dit keer gaat het niet over Alphen aan den Rijn. Nog niet. Maar wie denkt dat dit daarom een ver-van-mijn-bedshow is, heeft niet begrepen wat hier gebeurt. Want als dit in Assen kan, kan een vergelijkbare keuze morgen ergens anders worden gemaakt. Ook in een andere gemeente. Ook in het Groene Hart. Ook in Alphen. Niet omdat dat morgen automatisch gebeurt, maar omdat het mechanisme bestaat.
In Assen worden mensen uit hun woning gezet omdat die woningen vanaf 1 december nodig zijn voor de opvang van ongeveer 220 Oekraïense vluchtelingen. Bijna honderd huishoudens moeten vertrekken. En het antwoord van de bestuurders? “Het contract was tijdelijk.” Wat een gemak. Wat een ijskoude manier om je handen van mensen af te trekken. Een handtekening op een tijdelijk contract wordt opeens belangrijker gevonden dan het feit dat daar echte mensen wonen. Mensen met werk. Mensen die huur betalen. Mensen die belasting betalen. Mensen die hun kinderen daar naar bed brengen. Mensen die hun leven daar hebben opgebouwd. Maar ach, tijdelijk contract. Doos dicht. Spullen pakken. Zoek het uit.
Dat is precies het soort bestuurlijke taal waar ik woest van word. Want een woning is geen spreadsheetcel. Een woning is geen schaakstuk dat je even van het bord haalt omdat er ergens anders een bestemming voor bedacht is. Een woning is een thuis. En als je iemand zijn thuis afneemt, heb je een verdomd goede reden nodig. Niet alleen een juridische reden. Niet alleen een beleidsmatige reden. Een menselijke reden. En vooral: een alternatief.
Want laten we eens ophouden met doen alsof er geen keuze wordt gemaakt. Er wordt wél gekozen. Er is schaarste. Er zijn te weinig woningen. En in plaats van die schaarste structureel op te lossen, wordt er geschoven met de mensen die toevallig op de verkeerde plek zitten. De ene groep moet plaatsmaken voor de andere. En vervolgens wordt dat verpakt in woorden als “tijdelijk”, “noodzakelijk” en “opvang”. Het klinkt allemaal keurig. Tot je bij de voordeur staat van iemand die te horen krijgt dat hij eruit moet.
En nee, nogmaals: dit is geen aanval op Oekraïners. Dat is de goedkope uitweg voor mensen die deze discussie niet durven voeren. Vluchtelingen uit Oekraïne verdienen bescherming. Natuurlijk. Maar hulp aan de één mag niet betekenen dat de ander vogelvrij wordt verklaard. Solidariteit betekent niet dat de rekening altijd bij dezelfde groep wordt neergelegd. En dat is precies wat hier wringt.
Want wat zeg je tegen de inwoner die straks zijn spullen moet pakken? “Sorry, maar jij bent flexibel.” Dat woord zijn we inmiddels gaan gebruiken alsof het een deugd is. Flexibel. In gewoon Nederlands betekent het steeds vaker: jij mag de ellende oplossen die wij bestuurlijk niet opgelost krijgen. Jij moet verhuizen. Jij moet opnieuw zoeken. Jij moet je inschrijven. Jij moet maar ergens iets vinden op een woningmarkt waar nauwelijks iets te vinden is. En als je daar boos over bent, krijg je waarschijnlijk te horen dat je begrip moet hebben.
Nou, begrip is geen woning.
Begrip betaalt je nieuwe huur niet.
Begrip vindt geen betaalbare woning.
Begrip zorgt er niet voor dat je kinderen hun vertrouwde slaapkamer kunnen houden.
En begrip geeft je geen zekerheid.
Dat is het smerige aan dit soort beleid: de mensen die de beslissing nemen, slapen 's avonds gewoon in hun eigen huis. De mensen die de gevolgen dragen, moeten dozen inpakken.
En daar moeten we heel scherp op zijn. Want vandaag is het Assen. Niet Alphen. Dat zeg ik bewust. Ik ga niet doen alsof dit al in Alphen gebeurt. Maar ik ga óók niet zo naïef zijn om te denken dat wat elders bestuurlijk mogelijk blijkt, per definitie nooit hier kan gebeuren. Als een gemeente woningen nodig heeft voor opvang, als er tijdelijke contracten zijn, als er schaarste is en als bestuurders uiteindelijk moeten kiezen wie er ruimte maakt, dan is het niet gek om te vragen waar de grens ligt. Sterker nog: het zou gek zijn om die vraag níét te stellen.
Want wie garandeert de inwoner dat “tijdelijk” morgen niet opnieuw wordt gebruikt? Wie garandeert dat een andere groep, een andere opvangopgave of een andere beleidskeuze straks niet tot dezelfde conclusie leidt? Wie garandeert dat degene die vandaag denkt “gelukkig gaat dit niet over mij” over een jaar niet zelf aan de beurt is?
Niemand.
En dat is precies waarom dit verhaal groter is dan Assen.
Het gaat over rechtszekerheid. Over vertrouwen. Over de vraag of een inwoner er nog op mag rekenen dat zijn woning ook daadwerkelijk zijn woning blijft. Over de vraag of een overheid die jarenlang woningnood laat oplopen vervolgens het recht heeft om inwoners tegen elkaar uit te spelen wanneer de rekening betaald moet worden.
Ik vind dat we daar keihard over moeten zijn: los je woningtekort op. Bouw woningen. Maak ruimte. Zoek echte oplossingen. Maar maak niet van mensen die al ergens wonen de sluitpost van je beleid.
Want als de oplossing voor iedere nieuwe maatschappelijke opgave bestaat uit: we nemen een paar woningen, zetten de huidige bewoners eruit en noemen het tijdelijk, dan hebben we geen woningbeleid meer. Dan hebben we een bestuurlijke stoelendans.
En bij een stoelendans geldt één regel: als de muziek stopt, staat iemand zonder stoel.
Alleen is dit geen spelletje.
Die stoel is iemands huis.
Die doos is iemands leven.
En die voordeur die achter iemand dichtvalt, is niet tijdelijk.
Dus nee, dit gaat vandaag niet over Alphen aan den Rijn. Maar doe alsjeblieft niet alsof het daarom niets met ons te maken heeft. Het kan morgen een andere gemeente zijn. En als we pas wakker worden wanneer het onze eigen voordeur is, zijn we veel te laat.
Vandaag Assen.
Morgen misschien ergens anders.
En daarom is de vraag niet alleen: hoe kan dit daar gebeuren?
De vraag is:
hoe voorkomen we dat dit ooit normaal wordt?
Xaverio.
