Twintig jaar na de Alphense Wokmoord: de moord die Alphen nooit vergat
Joost Vastenhouw. Foto Politie
ALPHEN AAN DEN RIJN – Twintig jaar geleden werd de 22-jarige Joost Vastenhouw in Alphen aan den Rijn vermoord. Wat begon als een vermissing, groeide uit tot een van de meest geruchtmakende moordzaken uit de Nederlandse geschiedenis. De manier waarop na zijn dood met zijn lichaam werd omgegaan, bezorgde de zaak de bijnaam ‘de Wokmoord’.
Op dinsdag 3 oktober 2006 begint de dag voor Joost zoals zoveel andere dagen. Zijn vader Jan vertrekt naar zijn werk en neemt afscheid van zijn zoon. Het is de laatste keer dat hij Joost levend ziet.
In de woning woont op dat moment ook Long Long G., een man die eerder een relatie had met Joosts vader en al langere tijd deel uitmaakt van het huishouden.
Joost verschijnt die dag niet op zijn werk en komt ook niet thuis. Zijn vader meldt hem als vermist. Al snel ontstaat bij hem het vermoeden dat Long Long iets met de verdwijning te maken heeft. De politie start een onderzoek in en rond de woning. Daar worden bloedsporen gevonden die van Joost blijken te zijn.
Vermissing wordt moordzaak
Uit het onderzoek komt naar voren dat Long Long G. Joost op 3 oktober 2006 met een bijl tegen het hoofd en de nek heeft geslagen. Joost komt daarbij om het leven.
Volgens het vonnis van de rechtbank Den Haag wordt het lichaam vervolgens in stukken verwerkt. Delen worden gesneden en gezaagd en vlees wordt van botten verwijderd. Lichaamsdelen worden daarna onder meer in een frituurpan en in wokken verhit.
Juist die opmerkelijke handelingen geven de zaak later de naam ‘Wokmoord’.
De rechtbank stelt in het vonnis echter een belangrijk onderscheid vast. Long Long verklaart dat hij het lichaam heeft verhit omdat hij ervan overtuigd was dat dit nodig was om geesten uit het lichaam te verdrijven. De rechtbank acht bewezen dat lichaamsdelen zijn verwerkt en verhit, maar stelt niet vast dat dit gebeurde om de moord te verbergen.
Het verbergen van de resten gebeurde volgens de rechtbank op een andere manier. Delen van het lichaam werden in vuilniszakken gedaan en vervolgens onder meer in een vuilcontainer en in sloten weggegooid. Volgens de rechtbank gebeurde dat wel met het doel het overlijden van Joost te verhullen.
Van Joost worden uiteindelijk slechts enkele skeletdelen teruggevonden. Een groot deel van zijn stoffelijke resten blijft spoorloos. Voor zijn familie betekent dat dat er geen compleet lichaam is om afscheid van te nemen.
Waanwereld
Tijdens het onderzoek wordt ook duidelijk welke overtuigingen een rol hebben gespeeld bij de moord. Long Long vertelt dat hij ervan overtuigd was dat hij van goden opdracht had gekregen Joost te doden. Volgens zijn overtuiging bestond er een schuld uit een vorig leven die moest worden vereffend.
Long Long hield zich intensief bezig met Falun Gong, meditatie en spirituele oefeningen. Volgens de psychiatrische deskundigen gaf hij daarbinnen vanuit zijn psychose een eigen betekenis aan.
De deskundigen benadrukken dat de moord daarom niet simpelweg aan Falun Gong kan worden toegeschreven. Zij beschrijven de religieuze en spirituele overtuigingen als onderdeel van een ernstige psychotische stoornis.
Long Long wordt onderzocht in het Pieter Baan Centrum. De deskundigen concluderen dat hij lijdt aan een ernstige, chronische psychose en een paranoïde vorm van schizofrenie. Er is sprake van onder meer wanen en hallucinaties. Volgens de deskundigen heeft zijn psychose rechtstreeks invloed gehad op zijn handelen tijdens de moord en is hij volledig ontoerekeningsvatbaar.
Ook tijdens zijn voorlopige hechtenis blijkt zijn psychotische toestand aanwezig. In de inrichting doodt Long Long een kwartel. Hij verklaart dat er een boze geest in het dier zit.
Geen gevangenisstraf, wel tbs
Op 22 juni 2007 doet de rechtbank Den Haag uitspraak. De rechtbank acht bewezen dat Long Long G. Joost heeft vermoord en dat hij diens lichaam vervolgens heeft verborgen en weggegooid met het doel het overlijden te verhullen.
Toch krijgt hij geen gevangenisstraf.
De rechtbank verklaart hem volledig ontoerekeningsvatbaar en ontslaat hem daarom van alle rechtsvervolging. Dat betekent dat de moord juridisch bewezen wordt verklaard, maar dat Long Long vanwege zijn geestelijke toestand niet strafbaar wordt geacht.
Wel krijgt hij tbs met dwangverpleging. Volgens de rechtbank is die maatregel noodzakelijk vanwege het risico op herhaling en ter bescherming van de samenleving.
Joost achter de naam ‘Wokmoord’
Na de rechtszaak blijft de zaak in Alphen aan den Rijn bekend. Achter de sensationele bijnaam schuilt het verhaal van een 22-jarige jongen met familie en vrienden.
Joost was actief als muzikant en maakte deel uit van de blackmetalscene. Zijn muzikale en politieke omgeving kreeg na zijn dood aandacht, maar volgens de rechtbank speelde die achtergrond geen rol bij het motief voor de moord. De rechtbank bracht de moord in verband met de psychotische overtuigingen van Long Long.
Ook na zijn dood wordt Joost herdacht. Er volgen eerbetonen en herdenkingen. Een gepland eerbetoon in Gouda wordt in 2010 afgelast uit angst voor mogelijke ongeregeldheden rond de politieke en muzikale achtergrond waarmee Joost werd geassocieerd.
De zaak blijft bovendien terugkomen in boeken, podcasts en journalistieke reconstructies. In 2023 verschijnt De Pindakaasmoord, waarin de gebeurtenissen opnieuw uitgebreid worden beschreven. Daarmee bereikt het verhaal ook een nieuwe generatie.
Twintig jaar later
De uitspraak van de rechtbank uit 2007 blijft de belangrijkste juridische bron over de zaak. Daarin staat vastgelegd wat bewezen is verklaard en welke conclusies de psychiatrische deskundigen trokken over de geestelijke toestand van Long Long. Details uit latere reconstructies, podcasts en online verhalen moeten daarvan worden onderscheiden.
Over de huidige verblijfplaats en tbs-status van Long Long is weinig betrouwbare openbare informatie beschikbaar. Zonder een actuele officiële bron is daarover geen zekere uitspraak te doen.
Wat wel vaststaat, is dat de naam van Joost Vastenhouw twintig jaar na zijn dood nog altijd verbonden is met een zaak die diepe indruk maakte in Alphen aan den Rijn.
Voor zijn familie is Joost echter nooit alleen het slachtoffer van de ‘Wokmoord’ geweest. Hij was een zoon, vriend en muzikant. Een jongen van 22 die op 3 oktober 2006 van huis vertrok en nooit meer thuiskwam.
Zijn vader Jan zag hem die ochtend voor het laatst levend.
Twintig jaar later blijft vooral die herinnering bestaan. Niet aan de gruwelijke omstandigheden waaronder Joost om het leven kwam, maar aan wie hij was.
“Het was een leuk joch.”
