Onderzoek naar winkeltijden: geen brede verruiming in Alphen, wel mogelijk eerder open op 24 en 31 december
Foto: Gemeente Alphen aan den Rijn
Alphen aan den Rijn – De winkels in Alphen aan den Rijn krijgen voorlopig geen algemene ruimere openingstijden op zon- en feestdagen. Uit een uitgebreid onderzoek onder 177 ondernemers en 2.578 inwoners blijkt volgens de gemeente dat er onvoldoende draagvlak is voor een brede verruiming van de winkeltijden. Wel ziet het college aanleiding om de Winkeltijdenverordening op één specifiek punt aan te passen: wanneer 24 of 31 december op een zondag valt, zou eerder openen mogelijk moeten worden.
Het onderzoek werd uitgevoerd naar aanleiding van een verzoek van supermarktondernemers en politieke discussie over de openingstijden. De supermarkten van Hoogvliet en Albert Heijn hadden de gemeenteraad in juni 2025 gevraagd om winkels op zon- en feestdagen al vanaf 10.00 uur te laten openen. Vervolgens vroeg de VVD het college om zelfs volledig vrije winkeltijden, waarbij een 24/7-economie zou worden onderzocht.
Het college koos daarop voor een breder onderzoek naar de wensen van zowel ondernemers als inwoners. Het onderzoek werd uitgevoerd door de gemeente, met begeleiding en advies van Ipsos I&O. De enquêtes werden eind 2025 gehouden en het onderzoek werd in april 2026 afgerond.
Meer dan de helft van de ondernemers blijft op zondag dicht
De huidige Winkeltijdenverordening van Alphen staat winkels toe om op zondag van 12.00 tot 22.00 uur geopend te zijn. Toch maakt een groot deel van de ondernemers daar geen gebruik van.
Van de ondervraagde ondernemers geeft 56 procent aan doorgaans op zondag gesloten te zijn. 37 procent is iedere zondag geopend en 7 procent wisselend.
De belangrijkste reden om niet open te gaan is financieel. Van de ondernemers die op zondag gesloten blijven, zegt 45 procent dat zondagopenstelling niet tot extra omzet leidt. Voor 43 procent is het simpelweg niet rendabel. Daarnaast spelen andere factoren een belangrijke rol: 39 procent noemt de zondag als vaste rustdag, 33 procent heeft onvoldoende personeel en 32 procent noemt sociale redenen, zoals tijd voor familie en vrienden.
Daarmee ontstaat volgens de onderzoekers een duidelijk verschil tussen bijvoorbeeld supermarkten en kleinere zelfstandige ondernemers. Supermarkten kunnen voordeel hebben van eerdere opening, terwijl een bakker, slager of groenteboer daar volgens het rapport juist weinig of geen voordeel van hoeft te hebben.
Een derde van de ondernemers wil wel eerder open
Toch is het beeld onder ondernemers niet volledig afwijzend. 32 procent wil de winkels op zondag eerder laten openen. Vooral 10.00 uur wordt daarbij genoemd. 28 procent wil de huidige openingstijd van 12.00 uur behouden, 18 procent ziet de winkels liever helemaal gesloten en 22 procent heeft geen voorkeur.
Onder ondernemers die voor vervroeging zijn, zegt 57 procent dat klanten hierom vragen. Daarnaast worden de levendigheid van het winkelgebied en economische voordelen genoemd.
Ook op tweede feestdagen en Hemelvaartsdag is het beeld verdeeld. 37 procent van de ondernemers wil eerder open, 23 procent wil de huidige openingstijd van 12.00 uur behouden, 27 procent ziet de winkels liever gesloten en 25 procent heeft geen voorkeur.
Op eerste feestdagen en Nieuwjaarsdag is de meerderheid juist duidelijker: 53 procent van de ondernemers wil de winkels gesloten houden. Slechts 26 procent wil een vorm van openstelling en 21 procent heeft geen voorkeur.
Inwoners willen iets vaker eerder winkelen
Onder inwoners ligt de behoefte aan eerdere opening op zondag hoger dan onder ondernemers. 49 procent wil een vorm van vervroeging. Van deze groep kiest 28 procent voor 10.00 uur, 18 procent voor 08.00 uur en 3 procent voor 06.00 uur.
Maar dat betekent niet dat een meerderheid van de inwoners voor verruiming is. 21 procent wil de huidige openingstijd van 12.00 uur behouden, nog eens 21 procent ziet de winkels liever gesloten en 10 procent heeft geen voorkeur.
Daarmee staat tegenover de 49 procent die eerder open wil een groep van 51 procent die niet voor een vervroeging kiest of geen voorkeur heeft.
De belangrijkste reden voor mensen die eerder willen winkelen is keuzevrijheid. 74 procent zegt dat zij dan meer vrijheid hebben om zelf te bepalen wanneer zij naar de winkel gaan. Voor 56 procent ontstaat daardoor meer ruimte voor andere activiteiten in de middag. Bijna de helft, 48 procent, noemt als voordeel dat men minder snel naar een winkel buiten Alphen hoeft.
Bijna 80 procent doet wel eens boodschappen op zondag
Dat veel inwoners gebruikmaken van de bestaande zondagsopenstelling blijkt duidelijk uit het onderzoek. 44 procent doet vaak boodschappen op zondag en 34 procent af en toe. Slechts 21 procent doet dit nooit.
De belangrijkste reden om op zondag boodschappen te doen is dat men iets vergeten is te kopen: 61 procent noemt dit. Daarnaast heeft 48 procent doordeweeks weinig tijd. Een kwart vindt zondag simpelweg een prettige dag om boodschappen te doen.
Van de inwoners die nooit op zondag boodschappen doen, noemt 64 procent geloofs- of principiële redenen of het belang van de zondag als rustdag. 58 procent heeft voldoende tijd om op andere dagen boodschappen te doen.
Supermarkt staat bovenaan
Wanneer inwoners wordt gevraagd welke winkels zij op zondag het liefst geopend zien, is het antwoord opvallend duidelijk.
Maar liefst 84 procent kiest voor supermarkten en andere winkels voor dagelijkse boodschappen. Daarna volgen bouwmarkten met 48 procent, drogisterijen en tuincentra met ieder 46 procent en modewinkels met 31 procent.
Daarmee komt een belangrijk punt uit het onderzoek naar voren: de winkels waar inwoners het meest behoefte aan hebben op zondag, zijn grotendeels al geopend binnen de huidige regels.
Volgens de onderzoekers voorziet het huidige winkeltijdenregime daarom al in een belangrijk deel van de behoefte van inwoners.
Ook buiten Alphen wordt gewinkeld
Het onderzoek laat wel zien dat ruimere openingstijden in andere gemeenten inwoners kunnen verleiden om buiten Alphen te winkelen.
Van de inwoners die op zon- en feestdagen boodschappen doen, doet 60 procent dit uitsluitend binnen de gemeente. 28 procent doet dit zowel binnen als buiten Alphen en 12 procent uitsluitend buiten de gemeente.
Van degenen die buiten de gemeente boodschappen doen, noemt 67 procent ruimere openingstijden als reden. 39 procent noemt een groter aanbod of een specifieke winkel.
Bij recreatief winkelen speelt vooral het aanbod een rol. Van de inwoners die buiten Alphen winkelen, noemt 74 procent het grotere aanbod of een specifieke winkel. De ruimere openingstijden worden door 50 procent genoemd.
Toch verwachten de onderzoekers dat het concurrentienadeel voor Alphen beperkt blijft. Het verschil in openingstijden met omliggende gemeenten gaat volgens hen slechts om enkele uren per week en vooral om minder drukke winkelmomenten.
Alphen is niet de ruimste gemeente in de regio
Uit een vergelijking met negen omliggende gemeenten blijkt dat Alphen op het gebied van winkeltijden relatief terughoudend is.
Gemeenten als Nieuwkoop, Zoetermeer, Leiden, Gouda en Leiderdorp hanteren ruimere mogelijkheden. In deze gemeenten kunnen winkels op veel zon- en feestdagen al vanaf 06.00 uur open.
Ook Woerden en Zoeterwoude bieden ruimere mogelijkheden, zij het met bepaalde uitzonderingen.
Daar tegenover staan Waddinxveen en Bodegraven-Reeuwijk, waar juist beperktere openingstijden gelden.
Alphen staat daarmee niet alleen in de regio met het huidige regime van 12.00 tot 22.00 uur op zondag en bepaalde feestdagen, maar behoort wel tot de gemeenten met een relatief beperkte openstelling.
Geen steun voor 24/7-winkels
Een volledige liberalisering van de openingstijden krijgt nauwelijks steun uit het onderzoek.
Slechts 8 procent van de inwoners vindt dat winkels 24 uur per dag, zeven dagen per week open zouden moeten kunnen zijn.
Voor de huidige maximale sluitingstijd van 22.00 uur bestaat juist veel steun. Op reguliere werkdagen vindt 71 procent van de inwoners 22.00 uur een goede sluitingstijd. Op zondag is dat 68 procent en op tweede feestdagen 69 procent.
Een verruiming naar 23.00 uur, middernacht of een volledige 24/7-openstelling krijgt aanzienlijk minder steun.
Ook onder ondernemers is nauwelijks behoefte aan winkels die structureel na 22.00 uur openblijven.
De discussie over een 24/7-economie lijkt daarmee op basis van dit onderzoek weinig kansrijk.
Feestdagen blijven vooral rustdagen
Voor eerste feestdagen en Nieuwjaarsdag is het draagvlak voor openstelling beperkt.
46 procent van de inwoners vindt dat winkels op deze dagen gesloten moeten blijven, terwijl 39 procent voor een vorm van openstelling is en 15 procent geen voorkeur heeft.
Onder ondernemers is de voorkeur voor sluiting nog sterker: 53 procent wil de winkels gesloten houden tegenover 26 procent die voor openstelling is.
Ook hier spelen rust en vrije tijd een grote rol. Ondernemers noemen het belang van feestdagen als rustdag en het recht van personeel en ondernemers op vrije tijd.
Dodenherdenking krijgt grootste steun voor sluiting
Ook is onderzocht hoe inwoners aankijken tegen de sluitingstijden op bijzondere dagen.
Voor Dodenherdenking op 4 mei is de steun voor sluiting om 19.00 uur het grootst. Maar liefst 80 procent vindt de huidige sluitingstijd goed.
Voor kerstavond, 24 december, wil 63 procent de huidige sluiting om 19.00 uur behouden.
Bij Goede Vrijdag is het beeld minder eenduidig. 46,5 procent wil de huidige sluiting om 19.00 uur behouden, terwijl 30,5 procent voor een langere openstelling is. De overige inwoners hebben geen voorkeur.
Ondernemers en personeel centraal
Een terugkerend thema in het onderzoek is de positie van werknemers.
Ondernemers die geen verruiming willen, wijzen regelmatig op personele problemen. Op zondag zegt 33 procent van de gesloten ondernemers dat er onvoldoende personeel beschikbaar is. Ook het recht op een vrije ochtend of vrije dag wordt regelmatig genoemd.
Bij ondernemers die de winkels op zondag liever helemaal gesloten zien, noemt 57 procent het recht van personeel op een vrije dag als reden.
Het onderzoek laat daarmee zien dat een wettelijke mogelijkheid om eerder open te gaan niet automatisch betekent dat winkels dat ook daadwerkelijk zullen doen.
Ambtelijk advies: niets veranderen
De onderzoekers komen uiteindelijk tot een duidelijke conclusie: er is geen eenduidige meerderheid onder ondernemers of inwoners voor een algemene verruiming van de winkeltijden.
Daarom luidt het ambtelijke voorstel om de huidige Winkeltijdenverordening in stand te houden.
Het college neemt dat advies over en stelt de gemeenteraad voor om geen algemene verruiming door te voeren.
Er wordt wel één beperkte uitzondering voorgesteld.
Mogelijke uitzondering voor 24 en 31 december
Wanneer 24 december of 31 december op een zondag valt, wil het college de mogelijkheid creëren om winkels eerder te laten openen.
Het rapport noemt daarbij een mogelijke opening vanaf 08.00 uur. Daarmee zou worden aangesloten bij de specifieke situatie van deze dagen, waarop consumenten relatief veel behoefte kunnen hebben aan boodschappen en ondernemers een bijzondere winkelperiode ervaren.
Het gaat nadrukkelijk niet om een algemene verruiming van de winkeltijden.
De gemeenteraad moet uiteindelijk beslissen of de Winkeltijdenverordening daadwerkelijk wordt aangepast.
Vooral supermarkten profiteren
De onderzoekers zijn opvallend expliciet over wie waarschijnlijk het meeste voordeel heeft van een eventuele verruiming naar 10.00 uur.
Dat zijn vooral de supermarkten.
Het merendeel van de lokale ondernemers is nu al niet geopend op zondag of feestdagen. De verwachting is daarom dat een wettelijke mogelijkheid om eerder open te gaan niet automatisch leidt tot een massale eerdere opening van winkels.
Een verruiming kan volgens het onderzoek bovendien de concurrentiepositie van supermarkten tegenover kleinere zelfstandige winkels versterken.
Dat is een belangrijk aandachtspunt voor bijvoorbeeld bakkers, slagers en groenteboeren.
Gemeenteraad aan zet
Met het onderzoeksrapport ligt er nu een uitgebreide onderbouwing voor de politieke discussie over de Alphense winkeltijden.
Het college ziet onvoldoende reden om de huidige openingstijden algemeen te verruimen. Tegelijkertijd laat het onderzoek zien dat er onder een aanzienlijk deel van de inwoners en ondernemers wel behoefte bestaat aan een eerdere zondagopening, vooral rond 10.00 uur.
De cijfers geven daarmee geen zwart-witbeeld.
Aan de ene kant maakt een grote groep inwoners gebruik van de mogelijkheid om op zondag boodschappen te doen en wil 49 procent een eerdere opening. Aan de andere kant vindt een meerderheid van de inwoners een algemene verruiming niet noodzakelijk of heeft daar geen voorkeur voor. Bij ondernemers is de terughoudendheid nog groter: 56 procent is op zondag überhaupt gesloten.
De gemeenteraad moet zich nu uitspreken over de vraag of de huidige balans tussen keuzevrijheid, economische belangen, concurrentie en de rust voor ondernemers en personeel moet worden gehandhaafd.
Het college stelt voor om die balans grotendeels te behouden en alleen voor 24 en 31 december, wanneer deze dagen op een zondag vallen, een beperkte verruiming mogelijk te maken.
De eerdere politieke wens voor een veel ruimere winkeltijdenregeling, inclusief de mogelijkheid van een 24/7-economie, krijgt daarmee op basis van dit onderzoek voorlopig geen steun.
