Martien Paats (1935–2026): oud-burgemeester die bijna achttien jaar zijn stempel drukte op Alphen aan den Rijn
ALPHEN AAN DEN RIJN - Op 8 oktober 2026 kwam er een einde aan het leven van Martien Paats, oud-burgemeester van Alphen aan den Rijn. Hij werd 91 jaar oud. Met zijn overlijden verliest Alphen een bestuurder die gedurende een belangrijk deel van zijn geschiedenis aan het roer stond van de gemeente. Bijna achttien jaar lang was hij burgemeester, een periode waarin de stad zich ontwikkelde, veranderde en verder vorm kreeg.
Zijn naam is verbonden met de geschiedenis van Alphen aan den Rijn, met de mensen die er woonden en werkten, met belangrijke gebeurtenissen en met de bestuurlijke vraagstukken die de gemeente door de jaren heen bezighielden. Maar achter de functie van burgemeester ging ook een mens schuil: iemand met een eigen overtuiging, een eigen karakter en een persoonlijke band met de plaats waar hij jarenlang verantwoordelijkheid voor droeg.
Met zijn overlijden is het moment aangebroken om terug te kijken op zijn leven, zijn loopbaan en zijn betekenis voor Alphen aan den Rijn.
Van onderwijs naar het openbaar bestuur
Martien Paats werd op 12 juni 1935 geboren als Martinus Paats. Hij groeide op in een tijd waarin Nederland ingrijpende veranderingen doormaakte. De oorlogsjaren, de wederopbouw en de maatschappelijke ontwikkelingen van de decennia daarna vormden het decor van zijn jeugd en volwassenwording.
Paats werkte aanvankelijk als leraar Nederlands. In het onderwijs draait het niet alleen om kennis overdragen, maar ook om luisteren, uitleggen, mensen begeleiden en ingewikkelde zaken begrijpelijk maken. Vaardigheden die ook in het openbaar bestuur van grote waarde zijn.
Zijn belangstelling voor de samenleving bracht hem uiteindelijk in de politiek. Hij was actief binnen de Anti-Revolutionaire Partij, die later opging in het CDA. Vanuit die politieke traditie speelde maatschappelijke verantwoordelijkheid een belangrijke rol in zijn loopbaan.
Voordat hij burgemeester van Alphen aan den Rijn werd, deed Paats bestuurlijke ervaring op als wethouder. Ook was hij burgemeester van De Lier. Daarmee bouwde hij aan een loopbaan waarin politiek, bestuur en de belangen van inwoners steeds centraal stonden.
Die ervaring vormde de basis voor de taak die hem in 1979 wachtte: het burgemeesterschap van Alphen aan den Rijn.
1979: het begin van een lange periode als burgemeester
In oktober 1979 trad Martien Paats aan als burgemeester van Alphen aan den Rijn. Hij zou die functie tot februari 1997 vervullen.
Bijna achttien jaar is een lange periode in het leven van een gemeente. In die tijd veranderen inwoners, wijken, voorzieningen en maatschappelijke behoeften. Een burgemeester krijgt te maken met nieuwe generaties, nieuwe politieke verhoudingen en vraagstukken waarop niet altijd eenvoudige antwoorden bestaan.
Paats stond gedurende die jaren aan het hoofd van het gemeentebestuur. Hij vertegenwoordigde Alphen bij officiële gelegenheden, leidde vergaderingen van de gemeenteraad en het college volgens zijn bestuurlijke verantwoordelijkheden en droeg verantwoordelijkheid voor de openbare orde en veiligheid.
Het burgemeesterschap vraagt om meer dan het leiden van vergaderingen of het vertegenwoordigen van een gemeente bij feestelijke gebeurtenissen. Een burgemeester moet omgaan met uiteenlopende belangen, politieke meningsverschillen en de verwachtingen van inwoners. Soms betekent dat verbinden en samenbrengen; soms betekent het moeilijke beslissingen nemen en verantwoordelijkheid dragen wanneer de omstandigheden ingewikkeld worden.
In die rol werd Paats een herkenbaar gezicht van het Alphense bestuur.
Een stad in ontwikkeling
De jaren waarin Paats burgemeester was, vormden een belangrijke periode in de ontwikkeling van Alphen aan den Rijn. De gemeente groeide verder en veranderde mee met de behoeften van haar inwoners. Wonen, zorg, cultuur, openbare ruimte en voorzieningen vroegen voortdurend om aandacht.
Bij de geschiedenis van een stad gaat de aandacht vaak uit naar grote bouwprojecten, nieuwe gebouwen en zichtbare veranderingen. Maar achter iedere ontwikkeling liggen bestuurlijke keuzes, overleg en samenwerking. Gemeentebestuurders moeten afwegen wat nodig is, welke belangen tegen elkaar opwegen en hoe voorzieningen ook op langere termijn betekenis kunnen hebben.
Paats maakte die ontwikkelingen van dichtbij mee. Hij was burgemeester in een periode waarin Alphen aan den Rijn verder vorm kreeg als woon- en regiogemeente.
Een concreet voorbeeld uit zijn loopbaan dateert uit 1987. In dat jaar opende hij woonzorgcentrum Anton Constandse II en sloeg hij de eerste paal voor de openbare bibliotheek en de omliggende bebouwing op het Thorbeckeplein.
Dat waren gebeurtenissen die ieder op hun eigen manier verbonden waren met de leefomgeving van inwoners. Een woonzorgcentrum bood een voorziening voor mensen die ondersteuning nodig hadden. Een bibliotheek betekende ruimte voor lezen, leren, cultuur en ontmoeting.
Juist zulke momenten laten zien hoe gemeentelijke geschiedenis tastbaar wordt. Niet alleen in raadsbesluiten en beleidsstukken, maar ook in gebouwen, voorzieningen en plekken waar mensen samenkomen.
Wie vandaag door Alphen aan den Rijn loopt, ziet een stad die in de loop van vele decennia is gevormd. De bijdrage van één bestuurder is daarin nooit het hele verhaal, maar een burgemeester maakt wel deel uit van de geschiedenis waarin die veranderingen tot stand komen.
De burgemeester en de inwoners
Een burgemeester bekleedt een bijzondere positie. Hij of zij is niet alleen bestuurder, maar ook vertegenwoordiger van de gemeente bij momenten die inwoners bijblijven. Denk aan jubilea, openingen, herdenkingen, feestelijkheden en gebeurtenissen waarbij de gemeenschap samenkomt.
In bijna achttien jaar als burgemeester heeft Paats ongetwijfeld vele van zulke momenten meegemaakt. Voor de gemeente waren het officiële gebeurtenissen; voor inwoners konden het persoonlijke herinneringen zijn aan een ontmoeting, een feestelijke dag of een belangrijk moment in hun woonplaats.
In de recente terugblik op zijn loopbaan werd hij door waarnemend burgemeester Erik van Heijningen omschreven als een benaderbare en integere bestuurder die zich jarenlang voor Alphen en zijn inwoners had ingezet.
Dat zijn betekenisvolle woorden bij een afscheid. Ze verwijzen niet alleen naar een functie, maar ook naar de manier waarop iemand in die functie werd ervaren.
Een burgemeesterschap wordt immers niet uitsluitend bepaald door de jaren op papier. Het leeft voort in de herinneringen van mensen, in de verhalen die worden doorverteld en in de manier waarop een bestuurder onderdeel wordt van de geschiedenis van een gemeenschap.
Ook een burgemeester krijgt te maken met moeilijke tijden
Een eerlijk eerbetoon vraagt niet alleen aandacht voor de feestelijke momenten. Een lange bestuurlijke loopbaan kent ook moeilijke dossiers, kritiek en perioden waarin vertrouwen onder druk komt te staan.
Voor Paats was de affaire rond de vervuilde Coupépolder een van de zwaarste politieke kwesties tijdens zijn burgemeesterschap.
De voormalige stortplaats werd onderwerp van grote maatschappelijke en politieke zorgen. De kwestie leidde tot vragen over de verantwoordelijkheid van de gemeente en de manier waarop met de situatie was omgegaan.
In mei 1991 kwam Paats onder politieke druk te staan na zijn optreden in het televisieprogramma NOS-Laat en de daaropvolgende publiciteit. In de gemeenteraad werd een motie van wantrouwen ingediend, maar die kreeg geen meerderheid. Paats bleef aan als burgemeester.
De affaire maakte duidelijk hoe zwaar de verantwoordelijkheid van een burgemeester kan zijn wanneer een gemeentelijk dossier uitgroeit tot een kwestie die het vertrouwen van inwoners en bestuur raakt.
Het is een hoofdstuk dat niet mag ontbreken in een terugblik op zijn loopbaan. Tegelijkertijd vraagt het om zorgvuldigheid: politieke kritiek, bestuurlijke verantwoordelijkheid en persoonlijke verwijtbaarheid zijn verschillende zaken. Ze verdienen ieder een beoordeling op basis van de feiten en de beschikbare onderzoeksresultaten.
Paats bleef uiteindelijk burgemeester tot februari 1997. Zijn lange ambtsperiode omvatte dus zowel jaren van ontwikkeling en representatieve taken als perioden waarin het gemeentebestuur onder grote druk stond.
Juist die combinatie maakt een historische terugblik completer. Een openbaar bestuurder is geen figuur zonder tegenslagen of tegenstand. Het is iemand die binnen de democratische verhoudingen van zijn tijd beslissingen neemt en daarvoor verantwoordelijkheid draagt.
Januari 1997: een huldiging die Alphen niet snel zou vergeten
Een van de bekendste gebeurtenissen uit de laatste maanden van Paats' burgemeesterschap vond plaats op 6 januari 1997.
Nederland was in de ban van de Elfstedentocht. Henk Angenent had de tocht gewonnen en werd in zijn woonplaats Alphen aan den Rijn feestelijk gehuldigd. De belangstelling was enorm en de huldiging groeide uit tot een gebeurtenis die veel inwoners zich nog lang zouden herinneren.
Als burgemeester had Paats te maken met de bestuurlijke kant van zulke massale festiviteiten, waaronder de openbare orde en veiligheid. Maar ook voor hem was het een bijzondere gebeurtenis in het openbare leven van de stad.
In 2022 blikten Paats en Angenent in een terugblik van Studio Alphen terug op de huldiging. De herinneringen aan de feestelijkheden maakten duidelijk hoezeer sport, trots en saamhorigheid een gemeenschap kunnen verbinden.
Het was een bijzonder moment in een lange loopbaan. Een burgemeester staat niet zelf in het middelpunt van iedere gebeurtenis, maar maakt wel deel uit van het verhaal dat een stad over zichzelf vertelt.
De huldiging van Angenent is zo'n verhaal geworden: een sportief hoogtepunt dat verbonden bleef met Alphen aan den Rijn en met de periode waarin Paats de gemeente bestuurde.
Dat hij in diezelfde maand afscheid nam van zijn burgemeestersfunctie, geeft deze gebeurtenis achteraf een extra plaats in de geschiedenis van zijn loopbaan.
Februari 1997: afscheid na bijna achttien jaar
In februari 1997 kwam er een einde aan het burgemeesterschap van Martien Paats. Na bijna achttien jaar droeg hij de verantwoordelijkheid over aan zijn opvolger, Nico Schoof.
Voor een burgemeester is zo'n afscheid meer dan het beëindigen van een baan. Het betekent ook het loslaten van een rol die jarenlang het ritme van het dagelijks leven heeft bepaald. Een rol waarin vergaderingen, officiële verplichtingen, politieke ontwikkelingen en gebeurtenissen in de gemeente elkaar voortdurend opvolgen.
Paats ging vervroegd met pensioen. Daarmee sloot hij een lange periode in het openbare bestuur af.
Alphen aan den Rijn kreeg een nieuwe burgemeester en begon aan een volgende fase in zijn geschiedenis. Paats bleef achter als een bestuurder die gedurende bijna twee decennia nauw verbonden was geweest met het gemeentelijke leven.
De stad veranderde verder, zoals iedere stad dat doet. Nieuwe bestuurders namen beslissingen, nieuwe generaties groeiden op en nieuwe gebeurtenissen bepaalden het nieuws. Maar de jaren van Paats bleven onderdeel van het bestuurlijke verleden van Alphen.
Een leven na het burgemeesterschap
Na zijn pensionering verdween Paats grotendeels uit de dagelijkse bestuurlijke voorgrond. Toch bleef hij verbonden met de geschiedenis en het openbare leven van Alphen aan den Rijn.
Hij bleef terugkijken op gebeurtenissen uit zijn ambtsperiode en verscheen zo nu en dan in lokale berichtgeving. Zijn terugblik op de huldiging van Henk Angenent in 2022 is daar een voorbeeld van.
Ook zijn belangstelling voor de plaatselijke geschiedenis verdient aandacht. Paats wordt in historische bibliografieën in verband gebracht met publicaties over het voormalige raadhuis van Alphen aan den Rijn en het plaatselijke Nutsgebouw.
Dat is een interessant aspect van zijn nalatenschap. Een bestuurder die jarenlang betrokken is geweest bij de ontwikkeling van een gemeente, draagt ook herinneringen aan de plaatsen, gebouwen en gebeurtenissen die haar geschiedenis vormen.
Geschiedenis bestaat niet alleen uit wat er vandaag zichtbaar is. Ze bestaat ook uit de verhalen van mensen die veranderingen hebben meegemaakt, besluiten hebben zien ontstaan en kunnen vertellen hoe een gemeente zich door de jaren heen heeft ontwikkeld.
In die zin bleef Paats ook na zijn pensionering verbonden met Alphen: als oud-bestuurder en als iemand die deel uitmaakte van de geschiedenis waarover later wordt geschreven.
Waardering voor zijn inzet
Voor zijn verdiensten ontving Martien Paats onder meer de onderscheiding Officier in de Orde van Oranje-Nassau en de gouden erepenning van de gemeente Alphen aan den Rijn.
Zulke onderscheidingen markeren momenten waarop de inzet van iemand voor de samenleving officieel wordt erkend. Ze vertellen niet het volledige verhaal van een leven, maar maken wel duidelijk dat zijn werkzaamheden en verdiensten bestuurlijk en maatschappelijk werden gewaardeerd.
Zijn bijna achttien jaar als burgemeester vormden het meest zichtbare deel van zijn publieke loopbaan. In die periode vertegenwoordigde hij de gemeente bij officiële gebeurtenissen, droeg hij bestuurlijke verantwoordelijkheid en maakte hij de veranderingen mee die Alphen aan den Rijn vormgaven.
Zijn betekenis moet worden gezien in de context van die tijd, met de mogelijkheden, verwachtingen en problemen die bij het bestuur van een groeiende gemeente hoorden.
Een stad wordt nooit door één persoon gemaakt. Daarvoor zijn te veel mensen betrokken: inwoners, ambtenaren, ondernemers, vrijwilligers, maatschappelijke organisaties, raadsleden en wethouders. Maar burgemeesters nemen wel een herkenbare plaats in binnen dat gezamenlijke verhaal.
Martien Paats was bijna achttien jaar een van de gezichten van dat verhaal.
8 oktober 2026: het einde van een lang leven
Op 8 oktober 2026 overleed Martien Paats op 91-jarige leeftijd.
Met zijn overlijden kwam een einde aan een leven dat zich over meer dan negen decennia uitstrekte. Hij had een tijd meegemaakt waarin Nederland ingrijpend veranderde: van de jaren voor en na de oorlog tot de moderne samenleving waarin gemeenten met heel andere vraagstukken te maken kregen dan tijdens het begin van zijn loopbaan.
Voor Alphen aan den Rijn betekende zijn overlijden het afscheid van een oud-burgemeester die bijna achttien jaar aan het hoofd van de gemeente had gestaan.
Het nieuws riep herinneringen op aan zijn lange bestuurlijke periode en aan de rol die hij in het lokale leven had vervuld. De reactie van waarnemend burgemeester Erik van Heijningen onderstreepte de waardering voor zijn inzet en betrokkenheid.
Op hoge leeftijd komt het moment waarop iemand die jarenlang een publieke functie heeft vervuld definitief afscheid neemt. Dan blijft niet alleen de titel achter, maar vooral de vraag wat iemand heeft betekend voor de gemeenschap waarvan hij deel uitmaakte.
Voor Paats ligt het antwoord in een lange periode van bestuurlijke verantwoordelijkheid, in de ontwikkelingen die hij van dichtbij meemaakte en in de herinneringen die inwoners en betrokkenen aan zijn ambtsperiode bewaren.
Zijn leven was meer dan zijn functie. Toch is het juist door die functie dat zijn naam blijvend verbonden is met de geschiedenis van Alphen aan den Rijn.
Een nalatenschap die onderdeel blijft van de Alphense geschiedenis
Wanneer een oud-burgemeester overlijdt, sluit daarmee een persoonlijk hoofdstuk, maar niet het historische verhaal waarin hij een plaats heeft gekregen.
De jaren waarin Martien Paats burgemeester was, zijn inmiddels geschiedenis geworden. Gebouwen en voorzieningen herinneren aan de ontwikkeling van de gemeente. Archieven bewaren de besluiten en verslagen uit zijn ambtsperiode. Krantenartikelen laten zien welke kwesties de stad bezighielden. Interviews geven een inkijkje in de herinneringen van mensen die de gebeurtenissen zelf hebben meegemaakt.
Samen vormen die bronnen het beeld van een tijdperk.
Een evenwichtig eerbetoon hoeft niet te doen alsof iedere beslissing goed was of iedere periode zonder problemen verliep. Het kan juist recht doen aan een mensenleven door zowel de betekenisvolle momenten als de moeilijke hoofdstukken te erkennen.
Martien Paats was burgemeester in een periode waarin Alphen aan den Rijn verder groeide en veranderde. Hij vertegenwoordigde de gemeente, droeg bestuurlijke verantwoordelijkheid en maakte deel uit van gebeurtenissen die in het collectieve geheugen van de stad zijn blijven bestaan.
Voor zijn inzet ontving hij erkenning. Tegelijkertijd werd zijn loopbaan, zoals die van veel bestuurders, gekenmerkt door politieke verantwoordelijkheid en ingewikkelde dossiers. Ook dat hoort bij de geschiedenis die hij achterlaat.
Wat uiteindelijk blijft, is de herinnering aan een man die bijna achttien jaar lang het burgemeesterschap van Alphen aan den Rijn vervulde en daarmee een herkenbare plaats innam in het leven van de gemeente.
Zijn naam zal verbonden blijven met de jaren waarin hij burgemeester was, met de stad die hij vertegenwoordigde en met de verhalen die over die periode worden verteld.
Rust in vrede, Martien Paats
Met het overlijden van Martien Paats verliest Alphen aan den Rijn een oud-burgemeester die bijna twee decennia deel uitmaakte van het bestuurlijke leven van de gemeente.
Zijn leven omvatte veel meer dan zijn jaren als burgemeester, maar het is in die functie dat hij voor veel inwoners en voor de lokale geschiedenis herkenbaar zal blijven.
De stad waarin hij bijna achttien jaar burgemeester was, is inmiddels verder veranderd. Nieuwe generaties hebben hun eigen herinneringen opgebouwd en nieuwe bestuurders hebben hun eigen hoofdstukken aan de geschiedenis toegevoegd. Toch blijft het verleden deel uitmaken van het heden. De geschiedenis van Alphen aan den Rijn bestaat ook uit de mensen die op belangrijke momenten verantwoordelijkheid droegen en de gemeente vertegenwoordigden.
Martien Paats was een van hen.
Moge de herinnering aan zijn lange leven, zijn bestuurlijke inzet en zijn plaats in de geschiedenis van Alphen aan den Rijn voortleven bij zijn familie, zijn naasten en de inwoners die hem als burgemeester hebben meegemaakt.
Martien Paats, oud-burgemeester van Alphen aan den Rijn, is niet meer. Zijn naam blijft verbonden aan de geschiedenis van de stad die hij bijna achttien jaar diende.
Rust in vrede.
Xaverio van der Aar.
