Gemeente Alphen trekt ruim 1,1 miljoen euro uit voor aanpak energiearmoede: hulp voor honderden huishoudens
Foto: Ter illustratie
Alphen aan den Rijn – De gemeente Alphen aan den Rijn wil huishoudens die moeite hebben om hun energierekening te betalen de komende jaren gerichter ondersteunen. Met het nieuwe uitvoeringsprogramma Energiearmoedeaanpak 2.0 trekt de gemeente € 1.105.000 uit voor vier concrete projecten. Daarmee moeten honderden woningen energiezuiniger worden en krijgen inwoners met beperkte financiële mogelijkheden hulp bij het verlagen van hun energiekosten. De aanpak loopt van 2026 tot en met 2029 en richt zich onder meer op betere warmteverdeling, het dichten van naden en kieren en de vervanging van oude koelkasten en wasmachines.
De gemeente wil niet alleen huishoudens helpen die nu in de problemen zitten, maar ook voorkomen dat nieuwe groepen inwoners in energiearmoede terechtkomen. Daarbij ligt de nadruk op huishoudens die weinig geld hebben om zelf hun woning te verbeteren of energiezuinige apparatuur aan te schaffen. De gemeente wil bovendien voorkomen dat de energietransitie de verschillen tussen huishoudens verder vergroot.
Vooral in Ridderveld en de Hoge Zijde ligt het risico hoger
Energiearmoede komt in verschillende delen van de gemeente voor. Uit de cijfers die in het uitvoeringsprogramma worden aangehaald, blijkt dat vooral delen van Ridderveld en de Hoge Zijde kwetsbaar zijn. Daar wonen relatief veel huishoudens die een laag inkomen combineren met een woning van slechte energetische kwaliteit.
In de Planetenbuurt-Noord, Planetenbuurt-Zuid en rond de Preludeweg in Ridderveld ligt het aandeel huishoudens met een laag inkomen en een woning met een lage energetische kwaliteit volgens de gebruikte indicatoren boven de 10 procent. Ook in delen van de Hoge Zijde, waaronder de omgeving van de Emmalaan en Paradijslaan, is het risico verhoogd.
De gemeente benadrukt dat het probleem niet beperkt blijft tot de stad. Ook in de dorpen en het buitengebied wonen mensen met hoge energielasten en weinig financiële ruimte om hun woning te verduurzamen. De cijfers worden daarom gecombineerd met signalen uit de praktijk en kennis van lokale organisaties.
Bij de beoordeling gebruikt de gemeente onder meer gegevens over huishoudens met een laag inkomen in combinatie met een woning met een lage energetische kwaliteit. Daarnaast wordt gekeken naar woningen waarvan de bewoners weinig mogelijkheden hebben om zelf te investeren in verbeteringen.
Vier projecten moeten direct verschil maken
Het uitvoeringsprogramma bestaat uit vier projecten die in 2026 en 2027 worden uitgevoerd. Samen moeten deze maatregelen zorgen voor een lager energieverbruik, meer wooncomfort en kennis over welke oplossingen in verschillende typen woningen het beste werken.
1. Verwarming beter afstellen bij circa 360 woningen
Voor ongeveer 360 woningen van woningcorporaties wordt onderzocht waar waterzijdig inregelen technisch geschikt is en wordt deze maatregel toegepast. Daarbij wordt de verdeling van het warme water over radiatoren en verwarmingsgroepen beter afgestemd.
Een goed ingeregelde installatie kan ervoor zorgen dat de warmte gelijkmatiger door de woning wordt verdeeld. Dat kan comfortklachten verminderen en mogelijk leiden tot een lager energieverbruik. Bewoners krijgen uitleg van de uitvoerende partij over het gebruik van hun verwarmingsinstallatie.
Voor dit project is € 343.000 gereserveerd. De maatregel wordt alleen uitgevoerd wanneer deze technisch passend is en niet op korte termijn wordt ingehaald door regulier onderhoud of andere werkzaamheden.
2. Proef met blokverwarming aan de Fazantstraat
Aan de Fazantstraat wordt bij 38 woningen van Woonforte een proef uitgevoerd met blokverwarming. Bij dit systeem worden meerdere woningen vanuit een collectieve installatie verwarmd. Dat vraagt om een andere technische en organisatorische aanpak dan bij woningen met een eigen cv-ketel.
De pilot moet duidelijk maken hoe waterzijdig inregelen bij collectieve verwarming het beste kan worden aangepakt en welke effecten dit heeft voor bewoners. De ervaringen kunnen later worden gebruikt om te beoordelen of een vergelijkbare aanpak bij andere wooncomplexen mogelijk en zinvol is.
Voor de pilot is € 57.000 beschikbaar.
3. Minder tocht door naden en kieren te dichten
Bij ongeveer 410 corporatiewoningen worden naden en kieren aangepakt om tocht en onnodig warmteverlies te beperken. Hiervoor is € 210.000 begroot.
De gemeente wil daarbij voorkomen dat woningen weliswaar minder tochtig worden, maar onvoldoende worden geventileerd. Daarom wordt bij de werkzaamheden ook aandacht besteed aan de aanwezige ventilatiemogelijkheden en krijgen bewoners informatie over goed ventileren.
De maatregel moet bijdragen aan een comfortabelere woning en kan het energiegebruik verminderen. Welke woningen worden geselecteerd, hangt onder meer af van de technische staat van de woning en de planning van andere werkzaamheden.
4. Een witgoedregeling met maximaal € 700 bijdrage
Het vierde project is gericht op inwoners met beperkte financiële mogelijkheden die een oude, onzuinige koelkast of wasmachine hebben. Voor de vervanging daarvan komt een witgoedregeling met een maximale bijdrage van € 700 per huishouden.
Voor deze regeling is € 390.000 beschikbaar. Volgens het uitvoeringsprogramma omvat de beoogde doelgroep naar verwachting circa 660 inwoners. Met het beschikbare budget kunnen ongeveer 525 huishoudens deelnemen.
De gemeente werkt de definitieve voorwaarden en de manier waarop inwoners de regeling kunnen aanvragen nog uit. Daarbij wordt samengewerkt met het team dat verantwoordelijk is voor minimaregelingen en met organisaties die inwoners al kennen en vertrouwen.
Het is daarom nog niet mogelijk om op basis van het uitvoeringsprogramma een definitieve lijst met toelatingsvoorwaarden of een concrete aanvraagdatum te geven.
Woningcorporaties spelen belangrijke rol
De gemeente werkt bij de projecten nauw samen met woningcorporaties Woonforte en WYwonen. Die samenwerking is belangrijk, omdat volgens het landelijke onderzoek dat in het programma wordt aangehaald ongeveer 75 procent van de huishoudens met energiearmoede in een sociale huurwoning woont.
Huurders kunnen grote verbeteringen aan hun woning immers niet zelfstandig uitvoeren. Daarvoor zijn zij afhankelijk van hun verhuurder. Woonforte heeft veel woningen in stedelijke buurten waar het risico op energiearmoede relatief groot is. WYwonen heeft juist een belangrijke positie in de dorpskernen.
De corporaties en de gemeente bepalen samen welke wooncomplexen voor de maatregelen in aanmerking komen. Daarbij wordt onder meer gekeken naar de doelgroep, de energetische en technische staat van de woningen, signalen van betalingsachterstanden en de planning van onderhoud en investeringen.
Ook worden vooraf afspraken gemaakt over de manier waarop bewoners worden geïnformeerd. De woningcorporaties zijn daarbij het eerste aanspreekpunt voor hun huurders.
De gemeente stelt in het programma nadrukkelijk dat de beschikbare rijksmiddelen bedoeld zijn voor het publieke doel van de energiearmoedeaanpak. Het geld is niet bedoeld als algemene verbetering of verduurzaming van het bezit van woningcorporaties en mag niet uitsluitend dienen om de waarde van woningen te verhogen. De inzet moet aanvullend zijn op werkzaamheden die al vanuit regulier onderhoud, renovatie of andere investeringen worden uitgevoerd.
Eerdere aanpak bereikte al circa 1.200 huishoudens
De nieuwe aanpak bouwt voort op de ervaringen die de gemeente sinds 2022 heeft opgedaan. In de eerste fase zijn samen met lokale partners, waaronder Participe en Actief Rijnwoude, bij ongeveer 1.200 huishoudens kleine energiebesparende maatregelen uitgevoerd.
Daarnaast is bij 24 Verenigingen van Eigenaren een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd of in uitvoering. Zulke onderzoeken brengen in beeld welke verduurzamingsmaatregelen technisch en financieel mogelijk zijn en welke stappen nodig zijn om die daadwerkelijk uit te voeren.
Ook is samen met Woonforte een Taskforce Kwetsbare VvE’s gestart. Deze ondersteunt 18 kwetsbare gemengde VvE’s bij het betrekken van bewoners, het ondersteunen van besluitvorming en het versnellen van verduurzaming.
Verder heeft de gemeente via energiemarkten, duurzame spreekuren en burendagen ervaring opgedaan met het bereiken van inwoners. Ook worden eigenaar-bewoners met beperkte financiële ruimte geholpen bij het aanvragen van isolatiesubsidies. Die hulp bij gemeentelijke en landelijke subsidies wordt via de bibliotheek voortgezet.
Een belangrijke les uit de eerste aanpak is dat juist de mensen die de meeste ondersteuning nodig hebben zich niet altijd zelf melden. Daarom wil de gemeente inwoners actiever en laagdrempeliger benaderen, onder meer via lokale organisaties en vertrouwde contactpersonen.
Ruim 2,26 miljoen euro aan rijksmiddelen ontvangen
Voor de energiearmoedeaanpak ontvangt de gemeente geld vanuit de specifieke uitkering Energiearmoede (SpUk), een regeling van het Rijk. Volgens het uitvoeringsprogramma had Alphen aan den Rijn tot en met augustus 2026 in totaal € 2.262.943 ontvangen.
Tot en met september 2026 was daarvan € 784.065 besteed of gereserveerd voor de uitvoering van de aanpak. Met het nieuwe programma wordt € 1.105.000 bestemd voor de vier concrete projecten.
Op basis van deze bedragen resteert rekenkundig ongeveer € 1,48 miljoen aan ontvangen middelen die nog niet als besteed of gereserveerd zijn opgenomen. De gemeente wil dat resterende bedrag niet volledig vooraf vastleggen. Zo blijft er ruimte om tijdens de looptijd in te spelen op nieuwe ontwikkelingen, kansen en ondersteuningsbehoeften.
Binnen het budget voor de vier projecten kan bovendien beperkt worden bijgestuurd wanneer de deelname, technische uitvoerbaarheid of werkelijke kosten anders uitvallen dan verwacht. Dat mag alleen binnen de doelen van de aanpak en de voorwaarden van de rijksregeling.
De middelen mogen volgens het programma tot en met 31 december 2029 worden besteed en verantwoord. Die termijn is verlengd ten opzichte van de eerdere einddatum van 31 december 2027.
Energiearmoede moet onderdeel worden van het reguliere beleid
De gemeente wil voorkomen dat de aanpak een tijdelijk project blijft dat na enkele jaren weer verdwijnt. Daarom wordt naast de directe hulp gewerkt aan structurele afspraken binnen het gemeentelijke beleid.
De ervaringen moeten onder meer worden verwerkt in het Warmteprogramma, het Volkshuisvestingsprogramma, de prestatieafspraken met woningcorporaties en het armoedebeleid. Ook wordt onderzocht hoe energie-uitgaven en energiehulp een herkenbare plek kunnen krijgen binnen het gemeentelijke programma Financieel Fit.
Daarbij wil de gemeente rekening houden met verschillen tussen huishoudens. Niet iedereen heeft dezelfde financiële mogelijkheden, zeggenschap over de woning of praktische ruimte om maatregelen te treffen. Volgens het uitvoeringsprogramma vraagt dat om extra begeleiding waar de drempels het hoogst zijn.
De gemeente noemt de verbinding tussen bestaanszekerheid, kansengelijkheid en gezond wonen daarbij essentieel. Een slecht geïsoleerde woning kan zorgen voor tocht, kou en hoge energiekosten, terwijl bewoners met geldzorgen juist weinig mogelijkheden hebben om daar zelf iets aan te veranderen.
Uitvoering start in het najaar van 2026
In het najaar van 2026 staan de besluitvorming, contractering en uitvoeringsafspraken gepland. Ook wordt de witgoedregeling definitief ingericht. De projecten starten zodra de uitvoering operationeel mogelijk is.
In 2027 ligt de nadruk op de uitvoering, eventuele opschaling en afronding van de vier projecten. De gemeente wil de voortgang periodiek volgen en waar nodig bijsturen. Tot en met 2029 worden de ervaringen gebruikt om de aanpak verder te ontwikkelen en structureel in het beleid te verankeren.
Het succes wordt beoordeeld aan de hand van het aantal uitgevoerde maatregelen en bereikte huishoudens, de mate waarin de hulp terechtkomt bij inwoners die deze het hardst nodig hebben en de vraag of de lessen daadwerkelijk doorwerken in het reguliere beleid.
De Energiearmoedeaanpak 2.0 moet daarmee niet alleen helpen om de energierekening van kwetsbare huishoudens te verlagen, maar ook bijdragen aan comfortabelere woningen en voorkomen dat inwoners met weinig financiële ruimte achterblijven bij de energietransitie.
