1,1 miljoen euro tegen energiearmoede: Alphen blinkt weer uit in mooie plannen, maar waar blijft het resultaat?
Column | Xaverio van der Aar
Een miljoen euro hier, een projectje daar, een uitvoeringsprogramma met een fraaie naam en natuurlijk de belofte dat honderden huishoudens geholpen gaan worden. De gemeente Alphen aan den Rijn weet het weer mooi te brengen. Ruim 1,1 miljoen euro wordt uitgetrokken voor de bestrijding van energiearmoede. Maar wie denkt dat daarmee de problemen van honderden inwoners worden opgelost, moet het verhaal vooral eens goed lezen. Want achter de mooie gemeentelijke woorden gaan nogal wat ongemakkelijke vragen schuil.
Het is bijna een gemeentelijke traditie geworden: er is een probleem, er wordt een project bedacht, er wordt een aanzienlijk bedrag aan gekoppeld en vervolgens mag iedereen lezen hoe voortvarend de gemeente het probleem gaat aanpakken.
Deze keer heet het Energiearmoedeaanpak 2.0. Een prachtige naam. Alsof we inmiddels aan de tweede generatie oplossingen toe zijn. Maar als de eerste aanpak sinds 2022 al ongeveer 1.200 huishoudens heeft bereikt, waarom is er dan nog steeds zoveel behoefte aan nieuwe projecten? Wat heeft die eerste miljoenenaanpak eigenlijk structureel opgeleverd?
Natuurlijk moeten mensen geholpen worden die hun energierekening niet meer kunnen betalen. Daarover bestaat geen discussie. Maar een gemeente die ruim een miljoen euro gemeenschapsgeld inzet, mag toch wel iets meer laten zien dan goede bedoelingen, technische maatregelen en mooie toekomstbeloften.
Laten we eens naar de cijfers kijken.
Voor de witgoedregeling wordt € 390.000 uitgetrokken. Daarmee kunnen ongeveer 525 huishoudens geholpen worden, terwijl de gemeente de doelgroep op circa 660 huishoudens schat.
Dus zelfs bij deze regeling is er onvoldoende geld om iedereen uit de beoogde doelgroep te helpen. Ongeveer 135 huishoudens vallen mogelijk buiten de boot.
Wat een merkwaardige boodschap aan mensen die financieel al op hun tenen lopen. De gemeente stelt vast dat u hulp nodig heeft, maar helaas is het potje niet groot genoeg. Misschien heeft u de volgende keer meer geluk.
En dan moet de selectie nog worden geregeld. Wie bepaalt wie een bijdrage krijgt? Welke voorwaarden worden gehanteerd? Hoe wordt voorkomen dat juist de mensen die het moeilijkst hun weg vinden naar gemeentelijke loketten opnieuw worden vergeten?
Maar het meest opvallende is misschien wel wat er met het beschikbare geld gebeurt.
Alphen heeft tot augustus 2026 ruim 2,26 miljoen euro aan rijksmiddelen ontvangen. Tot september was daarvan € 784.065 besteed of gereserveerd. Reken je dat door, dan resteert ongeveer 1,48 miljoen euro dat nog niet als besteed of gereserveerd is opgenomen.
En toch wordt nu met ruim 1,1 miljoen euro als nieuwe investering uitgepakt.
Waarom is dat geld niet eerder en voortvarender ingezet? Hoeveel inwoners hebben ondertussen onnodig lang moeten wachten op hulp? En waarom krijgen we geen glashelder overzicht van de ontvangen, bestede, gereserveerde en nog beschikbare bedragen?
Voor een inwoner die de verwarming noodgedwongen uitlaat, is een gemeentelijke begrotingspost geen oplossing. Die heeft vandaag hulp nodig, niet wanneer een ambtelijk uitvoeringsprogramma eindelijk in de praktijk landt.
Ook de rekensom in het programma verdient uitleg. De vier genoemde projecten bedragen samen 1 miljoen euro, terwijl de gemeente een totaalbedrag van € 1.105.000 presenteert.
Waar blijft die ontbrekende € 105.000? Het is gemeenschapsgeld, geen vrij besteedbaar huishoudpotje. Dan mag je toch verwachten dat de gemeente tot op de euro uitlegt wat de bestemming is.
En dan de woningcorporaties.
Een aanzienlijk deel van de maatregelen wordt uitgevoerd in sociale huurwoningen van Woonforte en WYwonen. De gemeente schrijft nadrukkelijk dat het geld niet bedoeld is om het bezit van de corporaties op te knappen.
Maar wat gebeurt er ondertussen? Er wordt met publiek geld geïnvesteerd in werkzaamheden aan woningen die eigendom zijn van woningcorporaties.
Laten we niet naïef zijn. Corporaties hebben een eigen verantwoordelijkheid voor onderhoud, woningkwaliteit en verduurzaming. Waarom moet de belastingbetaler daar dan aan meebetalen? Welke investeringen zouden deze corporaties zelf hebben gedaan? En hoe voorkomt de gemeente dat publiek geld uiteindelijk reguliere uitgaven van verhuurders vervangt?
De gemeente mag dan mooie voorwaarden op papier zetten, maar inwoners hebben recht op inzicht in de daadwerkelijke afspraken. Anders blijft het wel erg gemakkelijk om met publiek geld goede sier te maken.
En dan de pilot met blokverwarming aan de Fazantstraat.
Voor 38 woningen wordt € 57.000 beschikbaar gesteld. Dat is gemiddeld € 1.500 per woning.
Blokverwarming is voor bewoners niet bepaald een systeem waarin iedereen zelf de volledige controle heeft over de verwarming en de energiekosten. Men is afhankelijk van een gezamenlijke installatie en de manier waarop de kosten worden verdeeld.
Een betere afstelling van zo'n installatie kan nuttig zijn. Maar laten we vooral niet doen alsof daarmee automatisch het financiële probleem van bewoners wordt opgelost.
Wat is de huidige gemiddelde energierekening van deze bewoners? Hoeveel gaan zij straks besparen? Wie controleert dat? En wat gebeurt er als de proef technisch slaagt, maar de bewoners onderaan de streep nauwelijks iets merken?
Ik zou zeggen: laat eerst maar eens zien dat het werkt voordat er opnieuw met een volgende pilot en een nieuw budget wordt gezwaaid.
Het probleem met dit soort gemeentelijke programma's is dat de inspanning al snel wordt verward met het resultaat.
Er worden 410 woningen aangepakt. Er worden 360 verwarmingsinstallaties bekeken. Er worden honderden huishoudens bereikt. Er worden koelkasten en wasmachines vervangen.
Prachtige aantallen voor een gemeentelijk voortgangsverslag.
Maar hoeveel euro besparen die mensen daadwerkelijk? Hoeveel gezinnen kunnen na deze maatregelen hun woning betaalbaar verwarmen? Hoeveel huishoudens zijn een jaar later nog steeds afhankelijk van hulp?
Daarover lees ik geen harde garanties.
Een tochtstrip is geen armoedebeleid. Een nieuwe koelkast is geen structurele inkomensverbetering. En een beter afgestelde verwarmingsinstallatie betaalt geen boodschappen.
De gemeente kan wel spreken over kansengelijkheid, bestaanszekerheid en een rechtvaardige energietransitie, maar ondertussen blijven de fundamentele problemen bestaan: hoge woonlasten, lage inkomens en woningen waarin bewoners zelf nauwelijks iets te zeggen hebben over noodzakelijke verbeteringen.
Misschien wordt het tijd dat het gemeentebestuur eens ophoudt met het organiseren van projecten en begint met het afleggen van verantwoording.
Ik wil geen nieuwe fraaie projectnaam. Ik wil geen juichend persbericht over een miljoen euro. Ik wil geen opsomming van werkzaamheden waarmee achteraf kan worden bewezen dat er van alles is gedaan.
Ik wil weten waar het geld blijft. Ik wil weten waarom het niet sneller bij de mensen terechtkomt die het nodig hebben. Ik wil weten welke woningcorporaties zelf bijdragen en welke resultaten daar tegenover staan. En ik wil vooral weten hoeveel geld inwoners daadwerkelijk overhouden dankzij deze aanpak.
Want als na vier jaar vooral een indrukwekkend uitvoeringsverslag overblijft, terwijl mensen nog steeds hun verwarming uitzetten omdat ze de rekening niet kunnen betalen, dan hebben we met elkaar een heel duur beleidsproject gefinancierd zonder het echte probleem op te lossen.
Alphen heeft geen gebrek aan plannen, programma's, projectgroepen en beleidswoorden. Wat inwoners nodig hebben, is een gemeente die niet alleen vertelt hoeveel geld ze beschikbaar stelt, maar ook bewijst wat ermee bereikt wordt.
Ruim 1,1 miljoen euro uitgeven en vervolgens vertellen dat je honderden huishoudens hebt geholpen, is geen reden om jezelf op de borst te kloppen. Het is het absolute minimum dat inwoners mogen verwachten wanneer er met hun gemeenschapsgeld wordt gewerkt.
En misschien is dat wel de pijnlijkste conclusie van dit hele verhaal: de gemeente kan precies vertellen hoeveel miljoenen er beschikbaar zijn, hoeveel projecten er komen en hoeveel woningen worden aangepakt. Maar de vraag hoeveel inwoners straks écht minder financiële zorgen hebben, blijft vooralsnog onbeantwoord.
Mooie woorden verwarmen geen woning. Persberichten verlagen geen energierekening. En miljoenen op papier maken niemand armer of rijker. Resultaat, daar gaat het om. En dat moet Alphen nog maar eens bewijzen.
Xaverio van der Aar.
