Laat de provincie Alphen maar onder toezicht zetten
Alphen heeft een bijzonder financieel talent ontwikkeld: geld tekortkomen en vervolgens de rekening bij de inwoners neerleggen. Een verwacht tekort van 13,7 miljoen euro? Geen paniek. De OZB omhoog. De eerdere verhoging van maar liefst 30 procent blijkt blijkbaar nog steeds niet voldoende. Dus komt er in 2027 nog eens 4 procent bovenop, plus de inflatie. En als inwoners zich afvragen hoe het toch kan dat hun gemeentelijke lasten steeds verder oplopen, krijgen ze het bekende antwoord: het is noodzakelijk. Natuurlijk. In gemeenteland is 'noodzakelijk' inmiddels bijna synoniem geworden voor: wij hebben geld tekort en u heeft nog iets over.
Maar nu wordt het interessant. Want als de OZB-verhoging niet doorgaat, dreigt financieel toezicht van de provincie. En eerlijk gezegd: laat de provincie maar komen. Sterker nog, misschien is dat precies wat Alphen nodig heeft. Want wanneer een gemeente na een OZB-verhoging van 30 procent, bezuinigingen en allerlei financiële maatregelen nog steeds met een miljoenenprobleem zit, moet je misschien niet nóg harder in de zakken van inwoners graaien, maar eindelijk eens serieus naar de eigen uitgaven kijken. Waar gaat dat geld naartoe? Welke projecten zijn duurder geworden? Welke risico's zijn onderschat? Welke ambities kunnen voorlopig van tafel? Welke uitgaven zijn echt noodzakelijk en welke zijn vooral politiek wenselijk? Dat zijn de vragen die gesteld moeten worden. Niet alleen: hoeveel kunnen we nog extra bij de inwoners ophalen?
En dan krijgen we het verhaal over professionalisering. Wethouder Ernst-Jan Straver zegt dat Alphen af moet van 'dat dorpse' en dat het allemaal professioneler moet. Daar valt weinig tegenin te brengen. Maar professioneel financieel bestuur betekent niet dat je met steeds mooiere begrotingswoorden kunt uitleggen waarom de burger opnieuw moet betalen. Professioneel bestuur betekent dat je op tijd op de rem trapt. Dat je durft te zeggen: dit doen we niet, dit stellen we uit, dit kan goedkoper en dit kunnen we ons simpelweg niet veroorloven. Een gezin dat minder geld heeft, past zijn uitgaven aan. Een bedrijf dat structureel verlies draait, gaat niet ieder jaar naar zijn klanten om simpelweg meer geld te vragen. Maar Alphen lijkt een eigen economisch model te hebben ontdekt: als het geld op is, verhogen we de OZB.
Ook het personeelsverhaal verdient een stevige wenkbrauw. Er moeten 33 voltijdsmedewerkers bijkomen, terwijl volgens de wethouder eigenlijk bijna 200 extra medewerkers nodig zouden zijn om de organisatie volledig op sterkte te brengen. Bijna tweehonderd! Tegelijkertijd verwacht de gemeente een tekort van 13,7 miljoen euro. Natuurlijk is een goed functionerende gemeentelijke organisatie belangrijk en natuurlijk kost personeel geld. Maar juist daarom moet je als bestuur durven kijken naar processen, efficiëntie, externe inhuur, prioriteiten en de vraag welke taken werkelijk noodzakelijk zijn. Niet ieder probleem wordt opgelost door er simpelweg meer mensen bij te zetten. En zeker niet wanneer de financiële huishouding al piept en kraakt.
Het meest opvallende is misschien nog wel dat financieel toezicht door de provincie wordt gepresenteerd als iets waar Alphen koste wat kost voor moet zien te worden behoed. Waarom eigenlijk? Wat is er zo verschrikkelijk aan dat iemand van buitenaf de gemeentelijke financiën eens kritisch tegen het licht houdt? Misschien komt er dan iemand met een rekenmachine, een rode pen en vooral de moed om vragen te stellen die binnen het gemeentehuis blijkbaar moeilijk zijn. Waarom kost dit zoveel? Waarom doen we dit project? Waarom worden deze risico's genomen? Waarom moet deze organisatie groeien? Waarom moet de OZB opnieuw omhoog? En vooral: waarom lukt het jullie zelf niet om de financiën structureel op orde te krijgen?
Misschien is financieel toezicht helemaal geen nederlaag. Misschien is het een noodrem. Want als een bestuurder zelf niet meer op tijd remt, moet iemand anders dat doen. De provincie kan dan eindelijk eens de rol spelen die blijkbaar nodig is: niet meebewegen met iedere gemeentelijke ambitie, maar zeggen dat het geld op is en dat er dus keuzes gemaakt moeten worden. Echte keuzes welteverstaan. Geen cosmetische bezuinigingen terwijl ondertussen de rekening bij de inwoners blijft liggen.
Daarom zou ik de gemeenteraad op 5 november willen oproepen om niet automatisch mee te gaan in het verhaal dat deze OZB-verhoging 'noodzakelijk' is. Noodzakelijk voor wie? Voor de inwoner die steeds meer belasting betaalt? Voor de gemeente die haar eigen uitgaven niet onder controle krijgt? Of voor een bestuurlijk systeem waarin het veel gemakkelijker is om belasting te verhogen dan om zelf pijnlijke keuzes te maken?
Want laten we eerlijk zijn: een OZB-verhoging goedkeuren is de makkelijkste keuze die een gemeenteraad kan maken. Je hoeft geen project te schrappen, niemand binnen de organisatie boos te maken en geen politieke ambities op te geven. Je schuift de rekening gewoon door. De moeilijke keuze is zeggen: tot hier en niet verder. Geen geld betekent minder uitgeven. Zo simpel is het.
Dus als de keuze uiteindelijk is tussen opnieuw de OZB verhogen of financieel toezicht van de provincie, dan zeg ik zonder enige twijfel: laat die provincie maar komen. Laat ze de begroting openslaan, de risico's bekijken, de uitgaven controleren en met de rode pen door de gemeentelijke plannen gaan. Misschien is het precies wat Alphen nodig heeft. Niet nóg een belastingverhoging, maar eindelijk iemand die tegen het gemeentebestuur zegt: uw geldkraan staat te ver open. Draai hem dicht.
Want de inwoners van Alphen zijn geen pinautomaat. En een gemeente die haar eigen financiële problemen niet kan oplossen, heeft misschien inderdaad toezicht nodig. Niet als straf, maar als laatste redmiddel tegen een bestuur dat blijkbaar moeite heeft om zelf op de rem te trappen.
Dus provincie Zuid-Holland: kom maar op. Neem de rekenmachine mee. Neem de rode pen mee. En geloof vooral niet alles wat wordt afgedaan als 'noodzakelijk'. Want misschien blijkt na een grondige financiële schoonmaakbeurt wel dat niet de OZB omhoog moet, maar dat er eindelijk eens wat minder moet worden uitgegeven.
Xaverio.
