Containertuintjes in Alphen: groene oplossing of gedoemd te mislukken?
Foto: Ter illustratie
ALPHEN AAN DEN RIJN – Een beetje groen rond een ondergrondse afvalcontainer moet de omgeving aantrekkelijker maken én voorkomen dat bewoners hun afval naast de container zetten. De gemeenteraad van Alphen aan den Rijn heeft unaniem ingestemd met een kleinschalige proef met zogenoemde containertuintjes. Maar ervaringen uit andere Nederlandse gemeenten laten zien dat het effect niet overal hetzelfde is.
Een containertuintje klinkt eenvoudig. Rond een ondergrondse afvalcontainer wordt groen aangelegd, waardoor de plek een verzorgder uiterlijk krijgt. Het idee is dat mensen daardoor minder snel afval naast de container plaatsen en dat bewoners zich meer verantwoordelijk voelen voor de omgeving.
Toch is de vraag of zo'n maatregel ook op langere termijn werkt. Gemeenten die al met containertuintjes hebben geëxperimenteerd, komen namelijk tot verschillende conclusies.
Amsterdam ziet flinke afname van bijplaatsingen
De meest positieve resultaten zijn afkomstig uit Amsterdam. Daar werden in het najaar van 2022 op 25 containerlocaties in de stadsdelen Centrum, Zuid en Oost containertuintjes aangelegd.
Onderzoekers vergeleken de hoeveelheid afval naast de containers voor en na de aanleg. Na twaalf weken lag er ongeveer 40 procent minder grof afval naast de containers. Voor verschillende soorten afval werden nog grotere afnames gemeten. Zo lag er ongeveer 70 procent minder karton, naar schatting 80 procent minder huisvuil en ruim 70 procent minder overig afval.
Ook waren er geen duidelijke aanwijzingen dat het afval zich simpelweg naar andere containers in de omgeving verplaatste.
Toch plaatsen de Amsterdamse onderzoekers een belangrijke kanttekening bij de resultaten. De effectmeting duurde twaalf weken. Daarmee is nog niet bewezen dat het effect jarenlang standhoudt.
Daarnaast blijken verschillende omstandigheden van belang. Containers moeten goed bereikbaar zijn, niet voortdurend vol zitten en de omgeving moet schoon worden gehouden. Ook lijkt bewonersbetrokkenheid een belangrijke rol te spelen. Op locaties waar een containeradoptant het groen en de omgeving beheerde, waren de resultaten gunstiger.
Amsterdam laat daarmee zien dat een containertuintje wel degelijk invloed kan hebben op het gedrag rond een afvalcontainer, maar de proef bewijst niet dat daarmee het structurele afvalprobleem wordt opgelost.
Delft: aanvankelijk bijna geen afval, daarna neemt effect af
De ervaringen in Delft zijn minder positief als het gaat om de langere termijn.
Daar werden containertuintjes gedurende zeven maanden gevolgd. Na de aanleg was het resultaat opvallend: het aantal bijplaatsingen liep vrijwel terug naar nul.
Maar die verbetering bleek niet blijvend.
Na ongeveer twee tot drie maanden nam het effect alweer af. Na zeven maanden was er volgens de gemeente geen tot slechts een minimaal effect op het totale aantal bijplaatsingen op de onderzochte locaties.
Wel werden nog steeds minder grote dozen en zakken naast de containers aangetroffen.
Daar stond tegenover dat de planten en bakken zelf beschadigd konden raken doordat bewoners er alsnog afval naast zetten.
De Delftse ervaring is daarmee een belangrijke waarschuwing voor gemeenten die verwachten dat een eenmalige investering in groen het probleem langdurig oplost.
Rotterdam stopte met het project
Ook Rotterdam heeft verschillende vormen van containertuintjes uitgeprobeerd. Daarbij werd onder meer gewerkt met kunstgras, bloemen en hagen rond afvalcontainers.
Op sommige locaties nam de hoeveelheid bijgeplaatst afval tijdelijk af. Na verloop van tijd verdween dat effect echter weer.
De gemeente constateerde dat bewoners de opgefleurde containerlocaties over het algemeen positief waardeerden vanwege de uitstraling. Maar voor het daadwerkelijk terugdringen van afvalbijplaatsingen was het resultaat volgens Rotterdam onvoldoende om het project voort te zetten.
Daarmee wordt een belangrijk verschil zichtbaar: een containertuintje kan een straat aantoonbaar aantrekkelijker maken, zonder dat daarmee automatisch het afvalprobleem wordt opgelost.
Den Haag kiest voor bewoners als beheerders
Den Haag heeft het concept aanzienlijk groter aangepakt. De gemeente heeft inmiddels ongeveer 200 containertuintjes verspreid over de verschillende stadsdelen.
Daarbij ligt nadruk op bewonersbetrokkenheid. Inwoners kunnen helpen bij het verzorgen van het groen en het schoonhouden van de omgeving.
Het idee daarachter is dat een buurt meer verantwoordelijkheid voelt voor een plek wanneer bewoners zelf betrokken zijn bij het onderhoud.
Maar ook de Haagse ervaring levert geen hard bewijs dat containertuintjes op zichzelf zorgen voor een structurele afname van afvalbijplaatsingen. In de ervaringen die door andere gemeenten zijn verzameld, wordt juist gewezen op het ontbreken van overtuigend bewijs voor een langdurig effect.
Amersfoort ziet praktische problemen
In Amersfoort wordt vooral gewezen op de praktische kant van het verhaal.
Containertuintjes worden aangelegd rond voorzieningen die regelmatig moeten worden geleegd. De container moet daarvoor worden opgetild en de ruimte moet toegankelijk blijven voor de inzamelingsdienst.
Chauffeurs ervaren de tuintjes daarbij als een extra aandachtspunt in de toch al beperkte openbare ruimte.
Dat betekent dat een ontwerp niet alleen mooi moet zijn, maar ook bestand moet zijn tegen het dagelijks gebruik en het legen van de ondergrondse container.
Zwolle stopt vanwege technische problemen
Zwolle liep tegen een ander probleem aan.
Daar bleken containers tijdens het legen door de constructie van het containertuintje scheef te kunnen hangen. De gemeente kon hiervoor geen goede oplossing vinden en beëindigde het project.
Daarmee kwam een praktisch probleem aan het licht dat vooraf gemakkelijk over het hoofd kan worden gezien.
Een containertuintje is immers geen gewone groenvoorziening. Het wordt aangelegd rondom een technische installatie die regelmatig moet worden opgetild en onderhouden.
Deventer en Apeldoorn: wel ervaring, maar geen harde succesmeting
Ook Deventer en Apeldoorn hebben ervaring met containertuintjes en bewonersbetrokkenheid.
In de beschikbare informatie zijn echter geen vergelijkbare harde effectmetingen gevonden waaruit blijkt dat de maatregel structureel tot een bepaald percentage minder bijplaatsingen leidt.
Bij Deventer wordt vooral ervaring genoemd met bewonersbetrokkenheid en de praktische uitvoerbaarheid. Apeldoorn heeft via afvalinzamelaar Circulus eveneens ervaring opgedaan.
Dat maakt de ervaringen interessant voor Alphen, maar ze leveren geen eenduidig bewijs dat containertuintjes het afvalprobleem langdurig oplossen.
Utrecht kiest niet voor brede uitrol
Ook Utrecht heeft de ervaringen van andere gemeenten onderzocht. Daarbij kwamen onder meer veiligheid, gewicht, stabiliteit en het legen van containers naar voren.
Een groenvoorziening kan namelijk aanzienlijk zwaarder worden wanneer aarde en water worden toegevoegd. Vooral wanneer een sedumdak of andere beplanting volledig met water verzadigd is, kan het gewicht flink oplopen.
Utrecht besloot de proef daarom niet voort te zetten als structurele oplossing op de containerplaat.
Oegstgeest is nog maar net begonnen
Ook dichter bij Alphen wordt met het concept geëxperimenteerd. In Oegstgeest zijn twee containertuintjes aangelegd aan de Apollolaan.
Daar gaat het nadrukkelijk om een pilot. De gemeente wil onder meer onderzoeken hoe inwoners de tuintjes ervaren en of de groenvoorziening ervoor zorgt dat minder afval naast de container wordt geplaatst.
Voor harde conclusies is het daar nog te vroeg.
Wat zeggen de ervaringen bij elkaar?
Wanneer de verschillende gemeenten naast elkaar worden gezet, ontstaat geen eenduidig beeld.
Amsterdam zag op korte termijn een forse daling van afvalbijplaatsingen. Delft zag eveneens een spectaculaire verbetering direct na aanleg, maar constateerde vervolgens dat het effect na enkele maanden afnam.
Rotterdam zag een tijdelijk effect en besloot het project niet voort te zetten. Den Haag heeft juist gekozen voor grootschalige toepassing en bewonersbetrokkenheid. Amersfoort wijst op praktische aandachtspunten bij het legen van containers en Zwolle beëindigde het project vanwege technische problemen.
Deventer en Apeldoorn hebben ervaring opgedaan, maar leveren geen harde openbare effectmeting waaruit een structurele daling van bijplaatsingen blijkt. Utrecht besloot de proef niet als structurele oplossing op de containerplaat voort te zetten.
De ervaringen laten daarmee vooral zien dat het succes van een containertuintje afhankelijk kan zijn van de locatie, het ontwerp, het onderhoud en de betrokkenheid van bewoners.
Alphen krijgt kans om het zelf goed te onderzoeken
Voor Alphen aan den Rijn betekent dit dat de aangekondigde proef interessant kan worden, juist omdat de gemeente niet alleen kan kijken naar hoe de locatie er na aanleg uitziet.
De belangrijkste vraag is niet of een containertuintje mooier is dan een kale containerplaat. Dat zal op veel plaatsen waarschijnlijk snel duidelijk zijn.
De vraag is vooral of er daadwerkelijk minder afval naast de containers terechtkomt en of dat effect na langere tijd blijft bestaan.
Daarvoor zou de gemeente volgens de ervaringen uit andere plaatsen niet alleen naar de eerste weken moeten kijken.
Een goede proef zou bijvoorbeeld moeten meten hoeveel afval vóór de aanleg naast een container ligt en hoeveel dat na één, drie, zes en twaalf maanden is. Ook kan worden gekeken of afval zich verplaatst naar andere containers in de buurt.
Daarnaast zijn de kosten belangrijk. Niet alleen de aanleg, maar ook het onderhoud, eventuele schade aan het groen en de gevolgen voor het legen van de containers zouden onderdeel van de evaluatie moeten zijn.
Niet alleen planten, maar ook bewoners
Een interessant onderdeel van de ervaringen uit andere gemeenten is de rol van bewoners.
Wanneer inwoners zelf het groen onderhouden en een oogje in het zeil houden, kan een containertuintje meer worden dan alleen een groenvoorziening.
Het kan ook zorgen voor meer sociale controle.
Daarmee zou Alphen tijdens de proef kunnen onderzoeken of een verschil ontstaat tussen locaties waar alleen een tuintje wordt aangelegd en locaties waar bewoners actief bij het onderhoud en toezicht worden betrokken.
Dat kan uiteindelijk belangrijker blijken dan de planten zelf.
Het risico van een mooie oplossing voor een hardnekkig probleem
De proef met containertuintjes is daarmee zeker niet bij voorbaat mislukt. Daarvoor zijn de positieve resultaten uit onder meer Amsterdam te interessant.
Maar het omgekeerde geldt ook: de positieve resultaten op korte termijn zijn geen garantie voor blijvend succes.
De ervaringen uit Delft en Rotterdam laten zien dat een aanvankelijk sterk effect kan afnemen. Utrecht en Zwolle laten zien dat ook technische en praktische problemen een rol kunnen spelen.
Voor Alphen ligt er daarom een duidelijke kans om de proef grondiger aan te pakken dan alleen door een aantal planten rond containers te zetten.
Een containertuintje kan de omgeving groener en aantrekkelijker maken. Maar of het ook zorgt voor structureel minder afval naast de container, moet de Alphense praktijk nog uitwijzen.
De komende maanden en vooral het komende jaar zullen daarom belangrijk zijn. Als de gemeente vooraf duidelijke meetpunten vastlegt, kan straks niet alleen worden gezegd dat de proef er mooi uitziet, maar ook of de maatregel daadwerkelijk werkt.
